Ορθοπεδικός ή …Ορθοπαιδικός;

 

Προκατασκευασμένα εθνικά θέματα,

θνησιγενείς σταυροφορίες

και άλλα ηχηρά  ευτράπελα.

 

Μία ιστορική (και ελάχιστα επιστημονική)
προσέγγιση ενός «κατά φαντασίαν» γλωσσικού ζητήματος.
[1]

 

 

Ες το παν δέ σοι λέγω

βωμόν αίδεσαι δίκας.

Μηδέ νιν κέρδος ιδών

αθέω ποδί λαξ ατίσεις˙

ποινά γαρ επέσται[2]

 

[Αισχύλου, Ευμενίδες στ. 537-542]

 

 

 

Δε μπορεί κανείς να κατέχει μιαν επιστήμη,

παρά μόνον όταν γνωρίζει την ιστορία της.

 

Auguste Comte (1798-1857)[3]

 

 

 

 

 

 

 

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

(1) Ορθοπεδικός λέγε, ορθοπαιδικός μη λέγε!.......................(8) Η λέξη στις ευρωπαϊκές γλώσσες

(2) Ποιοι ξεκίνησαν την όλη ιστορία......................................(9) Η γερμανική μεταφωνία (Umlaut) και τα καγκουρό

(3) Tα επιχειρήματα των οπαδών της "ορθοπαιδικής".......(10) Παιδαγωγός ή ...πεδαγωγός;

(4) Λίστα πανεπιστημίων που γράφουν orthopedics.............(11) Deus le volt

(5) Αλέξης Αλεξόπουλος, Αλεξηπτωτιστής...........................(12) Σε χρόνο ανύποπτο

(6) Ένδεκα ερωτήματα ζητούν απάντηση.............................(13) Μία θέση στο ...καλάθι των αχρήστων

(7) Και όμως γυρίζει!..............................................................(14) Αντί επιλόγου

(Για γρήγορη επιστροφή στην αρχή του κειμένου, να χρησιμοποιείτε το συνδυασμό πλήκτρων Ctrl+Home)








Π

 

ρόσφατα, έτυχε να παρακολουθήσω μία ενδιαφέρουσα ανταλλαγή απόψεων που έλαβε χώρα σε κάποιο forum συζητήσεων στο διαδίκτυο.

Η αφορμή δόθηκε από έναν επισκέπτη της ιστοσελίδας, ο οποίος έθεσε την εξής ερώτηση: «Πως γράφεται η λέξη ορθοπεδικός; Με “ε” ή με “αι”;»

Η ερώτηση από μόνη της δε μου προξένησε καθόλου εντύπωση, διότι θεωρώ πολύ φυσικό – ή μάλλον επιβεβλημένο - το να ζητούμε να μάθουμε την ετυμολογία, άρα και την ορθογραφία μιας λέξης. Υπέθεσα, λοιπόν, ότι ο άγνωστος που είχε κάνει την ερώτηση, θα μπορούσε πολύ απλά, με τη συνδρομή ενός οποιουδήποτε ετυμολογικού λεξικού, να λύσει την απορία του.

Αυτό, όμως, που με άφησε άναυδο ήταν η απάντηση που του έδωσε κάποιος άλλος συνομιλητής και, μάλιστα, με τρόπο κατηγορηματικό:

«Η λέξη γράφεται με “αι”, δηλαδή “ορθοπαιδικός”» !

Και το χειρότερο, δεν επρόκειτο για κάποιον ανορθόγραφο. Αντιθέτως, παραθέτοντας συγκεκριμένη επιχειρηματολογία, έφτανε στο σημείο να συμβουλεύει να πάψουμε να γράφουμε «λανθασμένα» (δηλαδή, «ορθοπεδικός») τη λέξη και να υιοθετήσουμε, όλοι οι Έλληνες, τη γραφή «ορθοπαιδικός».

Τότε, συνειδητοποίησα ότι δεν ήταν η πρώτη φορά που ερχόμουν αντιμέτωπος με αυτήν την – αν μη τι άλλο – ασυνήθιστη περίπτωση.

 

 

«Ορθοπαιδικός λέγε, Ορθοπεδικός μη λέγε» [4]

 

Πριν από μερικούς μήνες είχα αναλάβει να συντάξω και διορθώσω μερικά κείμενα για έναν τόμο που θα περιελάμβανε βιογραφίες εξεχουσών προσωπικοτήτων από μία συγκεκριμένη περιοχή της Ελλάδας. Μεταξύ αυτών υπήρχαν, όπως είναι φυσικό, δικηγόροι, αρχιτέκτονες, εκπαιδευτικοί, καθηγητές πανεπιστημίου και φυσικά, γιατροί.

Έτσι, τελείωσα τα κείμενα και τα παρέδωσα στην εκδότρια, βέβαιος ότι η εργασία μου ήταν προσεγμένη και χωρίς λάθη.

Δύο μέρες όμως μετά την παράδοση, χτυπάει ξαφνικά το τηλέφωνο. Στην άλλη άκρη της γραμμής, η εκδότρια, σε έξαλλη κατάσταση, ωρυόταν: «Τι μου έκανες, άνθρωπέ μου! Με κατέστρεψες! Μα πως είναι δυνατόν να έκανες ένα τόσο εξόφθαλμο λάθος; Θες να με κάνεις ρεζίλι;».

Να μην τα πολυλογώ, το τραγικό σφάλμα που είχα κάνει και για το οποίο θα όφειλα να αυτομαστιγώνομαι στο υπόλοιπο της ζωής μου ήταν ότι είχα γράψει τη λέξη «ορθοπεδικός» - άκουσον, άκουσον - με «ε».

Αποκαλύφθηκε ότι η εν λόγω εκδότρια, είχε δεχτεί τηλεφώνημα από κάποιον  ορθοπεδικό, ο οποίος, θιγμένος από αυτήν τη «βεβήλωση» της είχε τονίσει με ύφος δομηνικανού ιεροεξεταστή ότι η λέξη γράφεται με «αι», δηλαδή «ορθοπαιδικός».

Χαμογελώντας αμήχανα, καθώς πρώτη φορά ερχόμουν αντιμέτωπος με μια τέτοια απίθανη περίπτωση (συνήθως εμείς οι Έλληνες διαφωνούμε για πιο συμβατικά θέματα, όπως τρένο/τραίνο, κλασσικός/κλασικός κτλ), προσπάθησα να της εξηγήσω ότι τα πράγματα δεν έχουν έτσι και ότι, ίσως, ο αξιότιμος κύριος ορθοπεδικός κάνει κάποιο μικρό λαθάκι. Της πήγα, λοιπόν, στοίβες τα λεξικά και τις εγκυκλοπαίδειες, για να της αποδείξω ότι είχα δίκιο κι ότι δε θα ‘πρεπε να νιώθει μειονεκτικά. Μάταια, όμως. Δεχόμουν ανηλεή βομβαρδισμό. «Όχι, ο κύριος Τάδε, δεν το συζητάει καθόλου!»

Υπέθετα, ο καημένος, ότι η όλη υπόθεση ήταν το καπρίτσιο και η ξεροκεφαλιά ενός επιστήμονα – μιας μοναδικής εξαίρεσης (από άποψη όχι επιστημονικής κατάρτισης, αλλά ευρείας μόρφωσης και καλλιέργειας),  στην επιστήμη του - που χωμένος βαθιά μέσα στην άκρατη εξειδίκευση που χαρακτηρίζει το εκπαιδευτικό μας σύστημα, δεν είχε κάνει ποτέ τον κόπο να ανοίξει ένα λεξικό και να κοιτάξει πώς γράφεται και από πού προέρχεται  η λέξη που περιγράφει τον επιστημονικό του κλάδο.

Και ότι για να μην εκτεθεί στην εκδότρια επέμενε πεισματικά.

Τότε όμως άρχισε ο νέος βομβαρδισμός. Κι αυτή τη φορά με μη συμβατικά όπλα. «Ο κύριος Τάδε, είπε να βάλουμε στον τίτλο του επαγγέλματός του «ορθοπαιδικός», κι όχι μόνο αυτό, αλλά και σε όλους τους ορθοπεδικούς του τόμου, να γραφτεί η λέξη με “αι”».  Είχα μείνει εμβρόντητος. Και αυτό γιατί,  όπως μου είπε, «οι ορθοπεδικοί, σε κάποιο συνέδριό τους αποφάσισαν από μόνοι τους να αλλάξουν τη λέξη, και να τη γράφουν με “αι”. Γι’ αυτό και ’γω» – έπρεπε η καημένη κάπως να αποφύγει την ακύρωση των παραγγελιών του συγκεκριμένου τόμου – «αποφάσισα σε όλους τους ορθοπεδικούς του τόμου να αναγράψω επάγγελμα “ορθοπαιδικός”»!

Η συνεννόηση είχε φτάσει σε τέλμα. Αφού της είπα ότι «χάρηκα για τη συνεργασία» και της τόνισα επίμονα να μην τολμήσει να συμπεριλάβει το όνομά μου στην επιμέλεια ενός τόμου (ήθελα να αποφύγω το λιντσάρισμα), στον οποίο οι ορθοπεδικοί θα αναφέρονταν ως «ορθοπαιδικοί», αποχώρησα ειρηνικά.

 

 

 

Ποιοι ξεκίνησαν την όλη ιστορία. Το επιχείρημά τους.

 

Ήμουν πλέον βέβαιος πως δεν επρόκειτο για μία «μεμονωμένη περίπτωση» ενός ιδιότροπου. Υπάρχουν, όντως, κάποιοι που πιστεύουν ότι η λέξη πρέπει να γράφεται με «αι». Πώς ξεκίνησε, όμως, το όλο θέμα;

 

Την αρχή έκανε ο  καθηγητής της Ορθοπεδικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, κ. Παναγιώτης Π. Συμεωνίδης, στο βιβλίο του με τίτλο «Ορθοπαιδική. Κακώσεις και παθήσεις του μυοσκελετικού συστήματος». Ο κ. Συμεωνίδης στον πρόλογο της Β΄ έκδοσης του βιβλίου του, βασιζόμενος στο ιστορικό επιχείρημα που αναφέρω αμέσως παρακάτω, τροποποιεί τη λέξη «ορθοπεδικός» σε «ορθοπαιδικός», τονίζοντας ότι η εμμονή στη γραφή με «ε» συνιστά αναίτια απόρριψη της «τιμής» που μας έγινε «από έναν ξένο καθηγητή στη γλώσσα και τη χώρα μας» και την οποία «εμείς την απεμπολήσαμε». «Γι’ αυτό», συνεχίζει, «ύστερα από λεπτομερή μελέτη του θέματος, κατέληξα στο συμπέρασμα της διόρθωσης αυτού του λάθους και της αποκατάστασης της ορθής ιστορικά ετυμολογίας του ονόματος σε Ορθοπαιδική». [5]

Τελικά, μολονότι το επιχείρημά του ήταν καταφανώς αστήρικτο, οι προσπάθειές του, δυστυχώς, καρποφόρησαν: η γενική συνέλευση της Ε.Ε.Χ.Ο.Τ. (Ελληνική Εταιρεία Χειρουργικής Ορθοπεδικής και Τραυματολογίας), στη συνεδρίαση της 9/10/1997 αποφάσισε την αναγραφή του ονόματος της ειδικότητας με «αι», δηλαδή, «ορθοπαιδικός». Καίτοι λυπηρόν, γεγονός.

Από πού προκύπτει, όμως, η «ορθή ιστορικά ετυμολογία», την οποία,  σύμφωνα με τον κ. Συμεωνίδη, οφείλουμε να υιοθετήσουμε, πετώντας στη χωματερή της ιστορίας τον «αδόκιμο» όρο «ορθοπεδικός»; Ουσιαστικά, το ένα και μοναδικό επιχείρημα στο οποίο βασίζονται οι «οπαδοί της ορθοπαιδικής» είναι το εξής:

 

Στα 1741 ο Γάλλος καθηγητής της Ιατρικής Nicolas Andry (Λυών 1658 – Παρίσι 1742) επινόησε τη λέξη «ορθοπαιδικός». Τον όρο παρήγαγε από τις λέξεις «ορθός» + «παιδίον < παις» και τον χρησιμοποίησε στο βιβλίο του που εκδόθηκε στο Παρίσι ένα χρόνο πριν το θάνατό του, με τον τίτλο

L'orthopedie, ou l'art de prevenir et de corriger dans les enfants, les difformites du corps, le tout par des moyens a la porte des peres et des meres, et de toutes les personnes qui ont des enfants a elever [6]

Δηλαδή:

Ορθοπεδική, ή η τέχνη της πρόληψης και διόρθωσης στα παιδιά, των παραμορφώσεων του σώματος, με το σύνολο των μεθόδων (=μέσων) στις οποίες έχουν πρόσβαση οι γονείς και  που μπορούν να εφαρμοστούν από τους ίδιους (ενν. τους γονείς), και όλους όσοι ασχολούνται με την εκπαίδευση (=ανατροφή) των παιδιών.

 

Στον τίτλο του βιβλίου, οι «οπαδοί της Ορθοπαιδικής» αποφεύγουν τεχνηέντως οποιαδήποτε αναφορά. Κάνουν αναφορά, όμως, στον πρόλογο του παραπάνω βιβλίου, στον οποίο ο γάλλος γιατρός παραδέχεται ότι  «quant au titre en question, Orthopedie, je lai forme de deux mots grecs, a savoir dOrthos, qui veut dire Droit, et Paidίon, qui signifie Enfant» [«ως προς τον εν λόγω τίτλο, ορθοπαιδική, τον δημιούργησα από δύο ελληνικές λέξεις, δηλ. ορθός και παιδίον»].[7]

 

Παρασιωπώντας το γεγονός ότι ο όρος αυτός δικαιολογημένα δεν επικράτησε στην ελληνική βιβλιογραφία, υποστηρίζουν ότι η αλλαγή «ορθοπαιδικός» σε «ορθοπεδικός» έγινε δήθεν «κατά λάθος», «τυχαία» και «ανεξήγητα» σε απροσδιόριστο χρόνο, πιθανόν, από λανθασμένη μεταγραφή του γαλλικού όρου  Ortopédie” από κάποιους Έλληνες επιστήμονες του εξωτερικού. Κι ότι, αφού οι ξένοι επιστήμονες τιμούν την Ελλάδα χρησιμοποιώντας τον όρο «orthopaedic», πρέπει κι εμείς τάχιστα και χωρίς να προκληθεί σάλος – λάθρα δηλαδή - να υιοθετήσουμε τη γραφή με «αι». Θα δυσκολευτούμε στην αρχή, αλλά θα το συνηθίσουμε (κάτι σαν την αντιβίωση δηλαδή). Αλλιώς κινδυνεύουμε να χαρακτηριστούμε αγνώμονες, που απορρίπτουμε αναίτια μια τέτοια «τιμή».

Παρακάτω ακολουθούν οι επιστολές που απέστειλε ο κ. Συμεωνίδης προς τον πρόεδρο και άλλα μέλη της Ε.Ε.Χ.Ο.Τ. (Ελληνική Εταιρεία Χειρουργικής Ορθοπεδικής και Τραυματολογίας). Οι επιστολές αυτές βρίσκονται δημοσιευμένες στην ιστοσελίδα http://www.diavlos.gr/orto96/ortowww/ort1.htm
Με κόκκινο χρώμα έχω υπογραμμίσει τα σημεία εκείνα που αποτελούν τον πυρήνα της όλης παρεξήγησης και που όπως θα αποδείξω στη συνέχεια, πρόκειται είτε για εσφαλμένες εκτιμήσεις βασισμένες σε έλλειψη στοιχειώδους ιστορικής μεθοδολογίας είτε για υπερβολικούς φόβους είτε για ψευτο-διλήμματα μπροστά στα οποία τέθηκαν οι ορθοπεδικοί είτε, τέλος, για συνδυασμό όλων των παραπάνω:

 

ΟΡΘΟΠΕΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΠΑΝ. Π. ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ

Κύριο Παπαχρήστου Γεώρyιο - Πρόεδρο της Εκδοτικής Επττροπής της E.X. O. T.

Θεσσαλονiκη, Δεκέμβριος l994

Αγαπητέ Γιώργο,

Επειδή δεν ευοδώθηκε η συζήτηση για το Θέμα του ονόματος "0ρ0οπαιδική",στη γενική συνέλευση σε παρακαλώ να δημοσιεύσεις αυτά που σου στέλνω στο περιοδικό της ΕΕΧΟΤ δηλαδή:

l) Την επιστολή που έστειλα στον Πρόεδρο και τα μέλη του Δ.Σ. της Ε.Ε.Χ.Ο.Τ.

2) Την συνέχεια στην επιστολή αυτή και στο τέλος την απαντητική Επιστολή του καθηγητού Γ.Χαρτοφυλακiδη.

Θερμές ευχές yια το l995.

Με ιδιαiτερη εκτiμηση

ΠΑN. Π. ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ

Καθηγητής Ορθοπεδικής ΑΠΘ .


Επιστολή του καθηγητού κ.Παν.Συμεωνίδη,προς τον Πρόεδο και τα Μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΕΧΟΤ



Προς τον Πρόεδο και τα Μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΕΧΟΤ
Κοινοποίηση:
1. Πρόεδρο Κολλεγίου Ελλήνων Χειρουργών Ορθοπεδικών
2. Καθηγητές Ορθοπεδικής Πανεπιστημίων Ελλάδος
3. Μέλη της Επιτροπής Ορολογίας της ΕΕΧΟΤ

Κύριε Πρόεδρε,

'0πως γνωρίζετε το Ι741 ο Βέλγος Ορθοπεδικός
Nicolas Andry χρησιμοποιησε για πρώτη φορά το όνομα «ορ0οπαιδική» το οποίο σχημάτισε από τι ς Ελληνικές λέξεις «ορθός» και «παις».,ή ακριβέστερα «ορθουν» και «παις» Με το όνομα αυτό ετιτλοφόρησε το βιβλίο του «η τέχνη του προλαμβάνειν και διορθώνειν τας δυσμορφίας του σώματος παρά τοις πάσι». To όνομα αυτό όπως αναφέρει ο Καθηγητής Χρυσοσπάθης διετηρήθη στην ελληνική βιβλιογραφία μέχρι τις αρχές του 2Οου αιώνος.
Στη συνέχεια, σε χρόνο που δεν καθορίζεται επακριβώς από τον Καθηγητή Χρυσοσπάθη, το όνομα άλλαξε ετυμολογικά ως προς το δεύτερο συνθετικό και ονομάσθηκε ορθοπεδική εκ του «ορθώς» και «πεδάω» (πέδη: τροχοπέδη, χειροπέδη κ.λ.π.) δηλαδή ευθειάζω με πέδας: μηχανήματα.
Η αλλαγή του ονόματος ετυμολογικά δεν είναι γνωστό από ποιούς έγινε πάντως δεν έγινε από τον καθηγητή Χρυσοσπάθη ο οποίος προτιμούσε το όνομα «ορθωτική» εκ του «ορθόω» και όχι «ορ0οπεδική».
'Οπως όμως αναφέρει εν συνεχεία, «επειδή η έξις τυ
yχάνει ισχυροτέρα της λογικής, εκρίναμεν εν τω συγγράμματι ημών να μη επιμείνωμεν εις την ορθήν ετυμολοyίαν της λέξεως «ορ0ωτική» αλλά να μεταχειρισθώμεν την επικρατήσασαν ήδη εν τη καθ' ημάς ιατρική γλώσση εκ του ορθώς και πεδάω "ορθοπεδικήν".
Το περίεργο είναι ότι εκείνοι που άλλαξαν το αρχικό όνομα «ορ0οπαιδική» ανεζήτησαν και βρήκαν ως δεύτερο συνθετικό τέτοια ρίζα λέξεως ώστε να διατηρείται το όνομα ηχητικά αμετάβλητο, χιυρίς βεβαίως να καλύπτει πλήρως το περιεχόμενο της ειδικότητας «ορθοπεδική».
Ανεξάρτητα όμως από τη μεταβολή αυτή του ονόματος στην Ελλάδα, το αρχικό « ορθοπαιδική» του
Nicιolas Andry έγινε δεκτό και καΘιερώ0ηκε διεθνώς, ενώ το όνομα - ορ0οπεδική - έμεινε μέσα στα όρια της Ελληνικής επικράτειας. Ολοι μας βλέπουμε στα διάφορα συνέδρια του εξωτερικού αλλά και στα διάφορα ξένα συγγράμματα και περιοδικά να χρησιμοποιείται αποκλειστικά το αρχικό όνομα « ορ0οπαιδική» του Nicolas Andry (όρα αφίσα Αμερικανικής Ακαδημίας Ορθοπεδικών Χειρουργών «ορθόν-παιδίον» και Αμερικανικής Ορθοπεδικής Εταιρείας «ορθός-παίς»).
Είναι λοιπόν περίεργο ότι ένας ξένος γιατρός ο
N. Andry va τιμά την Ελλάδα με τη χρησιμοποίηση και καθιέρωση του Ελληνικου ονόματος «0ρθοπαιδική», για ένα νέο κλάδο της ιατρικής, το όνομα αυτό να γίνεται αποδεκτό και να χρησιμοποιείται από όλα τα κράτη του κόσμου και η Ελληνική πλευρά ύστερα από 150 και πλέον χρόνια χρησιμοποίησής του διεθνώς, να το αλλάζει με ένα άλλο το οποίο σε τελική ανάλυση δε φαiνεται να είναι και ορθότερο.
Για όλους τους παραπάνω λόγους εισηγούμαι την επαναφορά του ονόματος στην αρχική του ετυμολογία «0ρ0οπαιδική»
και προτείνω η επαναφορά αυτή - δεν πρόκειται περί αλλαγής - να γίνει χωρίς θόρυβο αφού ηχητικά η λέξη δεν αλλάζει (πρακτικά το «ε» γίνεται «αι») ώστε να μη γίνει κατά το δυνατό αισ0ητή έξω από τα όρια της Ελλάδος ή όχι και πολύ ευχάριστη αυτή ιστορία.

Με ιδιαίτερη τιμή
Παν. Π. Συμεωνίδης
Καθηγητής 0ρθοπεδικής ΑΠΘ
Πρόεδρος της Ιατρικής Σχολής του ΑΠΘ


Την παραπάνω επιστολή έστειλα στις 3-3-1994 στον Πρόεδρο και τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλiου της ΕΕΧΟΤ τον Πρόεδρο του Ελληνικού Κολλεyίου Ορθοπεδικών τους Καθηγητές όλων των Ιατρικών Σχολών καθώς και τα μέλη της επιτροπής ορολογίας της EEXOT.
Από τους περισσότερους πήρα απαντητικές επιστολές που επικροτούσαν την άποψη αυτή της αποκαταστάσεως του ονόματος στην αρχική του ετυμολογία τους οποίους και ευχαριστώ.
Δημοσιεύεται στο τέλος η σύντομη απάντηση του Καθη
y
ητή Γ. Χαρτοφυλακίδη.
Το θέμα ήρθε για συζήτηση στη γενική Συνέλευση της ΕΕΧΟΤ την 28-10-94 στα μέλη της οποίας Θα δινόταν η ευκαιρία νά παρουσιάσουν και άλλα επιχειρήματα Θετικά ή αρνητικά και τελικά Θα ελαμβάνετο μια σωστή απόφαση. Περιέρ
y
ως εγέρθηκαν λόγοι απαρτίας και το τόσο σοβαρό αυτό θέμα δεν συζητήθηκε.
Σκοπός της συζήτησης ήταν να ενημερωθούν οι συνάδελφοι της ΕΕΧΟΤ στην γενική Συνέλευση πέρα από τα περιεχόμενα στην επιστολή, ότι το 1980 στο Συνέδριο των Αγ
y
λοφώνων λαών στο Λονδίνο είχε yίνει μια παρασκηνιακή κiνηση για εισήγηση αλλαγής του ονόματος Ορθοπεδική με τον όρο Bone surgery, Bone Surgeon κ.λ:π. που τελικά δεν προχώρησε.
Το 1993 η προσπάθεια για αλλα
y
ή του ονόματος επαναλήφθηκε με άρθρο του John Kirkup στο British Orthopaedic news Spring 1993 σελίδα 7 με τiτλο Orthopaedy - Orthopaedics or Orthosurgery.
Στο άρθρο αυτό ο συγ
y
ραφέας επιστρατεύει διάφορα επιχειρήματα για να υποστηρίξει την πρότασή του για αλλαγή του ονόματος σε Orthosurgery κατά το Neurosurgery κ.λ.π. Αρχίζει μάλιστα το άρθρο του υποστηρίζοντας ότι η αρχική προέλευση του ονόματος είναι αγγλική. «Μοst Orthopaedic Surgeons remember the Greek derivation ofthe adjective "Orthopaedic" yet fail to recall the original English noun from which it has discerded or how the adjective has been distonded to the noun Orthopaedics, κ.λ.π.
O
συνάδελφος κ. K. Ηλιόπουλος στο βιβλίο του Οι Πρωτοπόροι της Ορθοπεδικής στη σελίδα 137 - Βιογραφία Nicholas Andry αναφέρει ότι «η αυθεντική αυτή ερμηνεiα της λέξεως ορθοπεδική από τις Ελληνικές λέξεις "0ρθός" και "Παιδίον" όπως την εξηγεί ο Andry καταρρίπτει άλλες ερμηνείες όπως η εκφρασθείσα από τον Ιωάννη Χρυσοσπάθη, τον πρώτο Καθηyητή Ορθοπεδικής του Πανεπιστημίου μας ο οποίος στο βιβλίο του υπό τον τiτλο «Ορθοπεδική» αποδίδει την ετυμολογία της λέξεως εις το «0ρθώς»και «πεδάω».
Ο υπογράφων την επιστολή αυτή στον πρόλογο του βιβλίο του «Ορθοπεδικη» το Ι984 έγραφε αναφερόμενος στο
e
έμα του ονόματος: «και ο νέος αυτός όρος 0ρθοπεδική (με ε) δεν ανταποκρίνεται ούτε ανταποκρινόταν στο αντικείμενο της Ορθοπεδικής σε όλη του την έκταση, γι ' αυτό ο συγyραφέας αυτού του βιβλίου διερωτάται για την αναγκαιότητα της αλλαγής του αρχικού όρου «0ρθοπαιδική» που προέρχεται από ελληνικές λέξεις και έγινε παyκόσμια αποδεκτός, σε αντί0εση με το «Ορθοπεδική» που περιορίστηκε μόνο στην ελληνική βιβλιογραφία.

Συμπερασματικά από τη μελέτη του όλου προβλήματος προκύπτει ότι:

1.
To
όνομα "Ορθοπαιδικη" επινοήθηκε από τον καθηyητή στο Παρίσι Nicholas Andry το Ι 741 ο οποiος το σχημάτισε από τις Ελληνικές λέξεις «Ορθός» και «παιδίον».
2. Γράφτηκε από τον ίδιο με -ε- όπως
y
ράφεται και στα ιταλικά, διότι στις yλώσσες αυτές δεν υπάρχει η δίφθογγος ae όπως στα Αyγλικά.
3.
To
όνομα Ορθοπαιδική όπως αναφέρει στο βιβλίο του ο πρώτος καθηγητής της Ορθοπεδικής Ι. Χρυσοσπάθης διασώ0ηκε στην ελληνική βιβλιογραφία μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα και στη συνέχεια άλλαξε προς Ορθοπεδική χωρiς να καθορίζεται ούτε ο χρόνος που άλλαξε, ούτε από ποιόνή ποιούς άλλαξε, πάντως δεν άλλαξε από τον Καθηγητή Χρυσοσπάθη
4.
To
πιθανότερο είναι ότι το όνομα πρώτα γράφτηκε με -ε- (0ρ0οπεδική) μεταφράζοντας τον όρο L'Orthοpedie από τα Γαλλικά από κάποιο συνάδελφο ή συναδέλφους που μετεκπαιδεύτηκαν στη Γαλλία, όπως συνηθιζόταν τότε και ότι στη συνέχεια αναζητή0ηκε ετυμολογία που να το στηρίξει. Διότι είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι αυτός ή αυτοί που είχαν σκοπό την αλλαγή του ονόματπς, προσπάθησαν να βρουν ένα όμοιο ηχητικά με το αρχικό, τροποποιώντας μόνο το δεύτερο συνeετικό και επιπλέον έμειναν στην αφάνεια.
5. Φαίνεται λοιπόν ότι πρόκειται περί λάθους που παρέμεινε αναζητώντας την επανόρθωσή του. Πιστεύω ότι το θέμα είναι σοβαρό και ας μη Θεωρηθώ υπερβολικός αν πω και Εθνικό[8] και είναι σαφέστατο ότι πρόκειται όχι για αλλαγή ονόματος αλλά για αποκατάσταση στην ορθή ετυμολογία του.
Στα χρόνια αυτά που όπως αναφέρθηκε η τάση για αλλαγή του ονόματος Ορθοπαιδική έχει κάνει την εμφάνισή της στη διεθνή βιβλιογραφία, αποτελεί επε
i
γουσα ανάγκη η αποκατάσταση της ετυμολογίας του ονόματος στα Ελληνικά ώστε να μην προστεθεί ένα επί πλέον επιχείρημα σε εκείνα που χρησιμοποιούνται για την αλλαγή ότι δηλαδή «ακόμη και οι ίδιοι οι 'Ελληνες Ορθοπεδικοi χειρουργοί, από τη γλώσσα των οποίων προέρχεται το όνομα, το έχουν αλλάξει.»

Με βάση λοιπόν τα παραπάνω επιχειρήματα εστάλη η σχετική επιστολή στο Δ.Σ. της ΕΕΧΟΤ και ζητήθηκε να συζητη0εί στη Γενική Συνέλευση της Εταιρείας, γεγονός που δεν ευωδόθηκε.
Επειδή δεν υπάρχει στην ιστορία της Ορθοπεδικής απόφαση κανενός
op
γάvou δεσμευτική, με την οποία να καθιερώνεται το όνομα Ορθοπεδική με -ε-, επειδή η ΕΕΧΟΤ στην αλληλογραφία της στα Αγγλικά γράφει τον όρο με ae, επειδή τα επιχειρήματα για την αποκατάσταση της ετυμολογίας του ονόματος σττς ιστορικές του ρίζες είναι αδιαφιλονiκητα και επειδή ως ένας απλός Ελληνας Ορθοπεδικός και λόγω της Θέσεώς μου δεν Θέλω να έχω τύψεις για καθυστέρηση στην σωστή αντιμετώπιση του προβλήματος, ύστερα από συζητήσεις και με συναδέλφους μου Καθηγητές αλλά και Διευθυντές κλινικών και με νεώτερους συναδέλφους, προχώρησα στην αναγραφή του ονόματος με αι δηλαδή Ορθοπαιδική σε όλα τα έγγραφα, επιστολές, εργασίες της Ορθοπεδικής κλινικής καθώς και της Ιατρικής Σχολής του A.Π.Θ.
Κλείνοντας την αναφορά μου αυτή σχετικά με το όνομα 0ρθοπαιδική απευθύνω έκκληση προς όλους τους συναδέλφους να συμβάλλουν στην αποκατάσταση της ορθής ετυμολογίας του ονόματος Ορθοπαιδική, αξιολογώντας τις παραπάνω αναφερόμενες πληροφορίες και επιχειρήματα.

Παν. Π. Συμεωνiδης Καθηγητής
Ορθοπεδικής ΑΠΘ


Επιστολή του καθηγητού κ.Γ.Χαρτοφυλακίδη,προς τον Πρόεδο και τα Μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΕΧΟΤ


Προς τον Πρόεδρο και τα Μέλη του Δ.Σ. της ΕΕΧΟΤ
Κοινοποίηση
1. Πρόεδρο Κολλεγίου Ελλήνων Ορθοπεδικών
2. Καθηγητές Ορθοπεδικών Πανεπιστημίων Ελλάδας

Κύριε Πρόεδρε,

E
λαβα την επιστολή που σας απέστειλλε ο Καθηγητής κ. Π. Συμεωνίδης στην οποία αναφέρεται στο Θέμα του ονόματος «Ορθοπεδική» ή «Ορθοπαιδική».
Συμμερίζομαι απολύτως τις απόψεις του κ. Συμεωνίδη, τα επιχειρήματα του οποίου
y
ια την ανάγκη επαναφοράς του ονόματος «Ορθοπαιδική»είναι ισχυρότατα και πειστικά.
Ιστορικο
i
λόγοι, καθώς και λόyοι συμβαδίσεως με τα διεθνως κρατούντα, θα πρέπει να μας κάνουν να αλλάξουμε την ορθογραφία και να επανέλθωμε στο Ορθός - Παίς που χρησιμοποιείται από όλους στον Κόσμο εκτός από εμάς, οι οποίοι έχουμε τιμηθεί με αυτή τη διάκριση.

Με συναδελφικούς χαιρετισμούς
Καθηγητής Γ. Χαρτοφυλακίδης

 

 

Τέλος, ακολουθεί η επιστολή του κ. Πουρνάρα, Προέδρου της ΕΕΧΟΤ, το 1994.

 


Επιστολή του Αναπληρωτού καθηγητού κ.Ι.Πουρνάρα,Πρόεδρου της ΕΕΧΟT το 1994


ΟΡΘΟΠΕΔΙΚΗ ή ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ

Είναι πιστεύω σε όλους γνωστό ότι τη λέξη «0ρ0οπαιδική» σχημάτισε πρώτος ο Γάλλος Καθηγητής και Πρύτανης της Ιατρικής Σχολής των Παρισiων Nicolas Andrγ (1658-I741). Τη χρησιμοποίησε μάλιστα στον τίτλο του βιΒλίου του που εκδόθηκε το 174I. Πριν από το 1741 η λέξη δεν ήταν γνωστή και δεν αναφέρεται σε κανένα λεξικό ελληνικό ή ξένο.
Για τη δημιουργία της σύνθετης αυτής ονομασ
iας στηρίχθηκε σε δύο ελληνικές λέξεις, - ορθόν - και - παιδίον -. H ακριβης διατύπωση του Andrγ στο βιβλiο του έχει ως εξής: «Quant au tίtre en question, Orthοpedie, je I'ai forme de deux mots grecs, a savoίr d'Orthos, qui veut dire Droit, et Paίdίon, qui signifie Enfaτιt". .
'
Eκτοτε ο τίτλος αυτός έγινε αποδεκτός από όλες τις χώρες του κόσμου και έτσι χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα, αν και έγιναν λίγες αποτυχημένες προσπάθειες σχηματισμού άλλων όpων. 'Ολοι δηλαδή έχουν αποδεχθεί την προέλευσή του από τις δύο ελληνικές λέξεις -ορθός- και -παιδίον- είτε τη γράφουν με «ae» είτε με «e».
Για να τιμήσουν δε την ελληνική προέλευση της ονομασίας, η Αμερικανική Ορθοπεδική Εταιρεία και η Αμερικανική Ακαδημία Ορθοπεδικών Χειρουργών, που είναι και ο πολυπληθέστερος φορέας της ορθοπεδικής επιστήμης παγκοσμίως, περιλαμβάνουν τις δύο ελληνικές λέξεις με ελληνικά στοιχεία γραμμένες και πολύ εμφανώς στο σήμα και το λογότυπό τους.


Με τη σωστή ορθογραφία του ως «Ορθοπαιδική», που υποδηλώνει και την προέλευσή του από τις δύο ελληνικές λέξεις, χρησιμοποιήθηκε ο ίδιος τίτλος και στην Ελλάδα μέχρι το τέλος του περασμένου αιώνος ή τις αρχές του παρόντος. Κατά κάποιο τρόπο όμως, που δεν είναι γνωστός, η λέξη άλλαξε τότε την ορθογραφίπ της και άρχισε να γράφεται με «ε» δηλαδή -ορ0οπεδική-.
Φαίνεται ότι κάποιος ή κάποιοι εθεώρησαν ότι η προέλευση του όρου πρέπει να είναι άλλή, να προέρχεται δηλαδή από τις λέξεις «ορ0ός» και «πέδη» (τροχοπέδη) ή «πεδάω» (ασφαλίζω, σταθεροποιώ). 'Ετσι το δέχθηκε στο βιβλίο του και ο Καθηγητής Χρυσοσπάθης το 1925, παρ' όλον ότι δεν συμφωνούσε με τον όρο.
Ποιός ή ποιοί είχαν την ιδέα της αλλαγής της ετυμολογίας της λέξης είναι άγνωστο.
Πουθενά όμως δεν αναφέρεται ότι αυτή η αλλαγή έγινε από κάποιο συλλογικό ιατρικό όργανο ή κάποια επιστημονική ομάδα γλωσσολόγων. 0ύτε και υπήρξε αντίδραση διότι τότε η ορθοπεδική δεν ήταν ακόμη συγκροτημένη χειρουργική ειδικότητα, όπως συμβαίνει σήμερα.
'Ισως οι θιασώτες της αλλαγής να επηρεάσθηκαν από το γεγονός ότι ακόμη και ο εμπνευστής και δημιουργός του ονόματος, ο
Nicolas
Andrγ, έγραψε στο βιβλίο του τη λέξη με -e- αντί για -ae-(L'Orthopedie". Στη Γαλλική όμως γλώσσα διφθογγος -ae- δεν υπάρχει.Αλλα και αν ακόμη στη Γαλλική ή αλλες γλώσσες η λέξη γράφεται με -e-,κανείς και ουδέποτε αμφισβήτησε την προέλευσή της από τις δύο ελληνικές «ορ0ός» και «παιδίον».
Και εμείς ακόμη, στον αγγλικό τίτλο της Εταιρείας μας (
Hellenic
Association of Orthopaedic Surgerγ and traumatologγ) τη λέξη Orthopaedic τη γράφουμε με -ae- και όχι με -e-,n, όπως θα έπρεπε άν ακολουθούσαμε την ελληνικιj άποψη προελεύσεως του ονόματος.
Συμβαίνει δηλαδή το εξής παράδοξο, ενώ η διεθνής ιατρική κοινότητα μας ετίμησε και πάλι, διημιουργώντας από ελληνικές λέξεις το όνομα μιας ιατρικης ειδικότητος, που αναπτυσσεται και προοδεύει ολοένα και περισσότερο, εμείς δεν το δεχόμαστε αλλά διαφωνούμε και λέμε στους ξένους ότι κάνουν λάθος.
Πιο σωστό ίσως Θα ήταν να αλλοιώσουμε την ελληνική λέξη που άλλοι εσχημάτησαν. 'Η να πείσουμε όλο τον υπόλοιπο κόσμο να αλλάξει την γνώμη του για την προέλευση της λέξης και να συμπλεύσει μαζί μας
. Η τελευταία όμως προσπά0εια μάλλον ως «δονκιχωτική» πρέπει να Θεωρη0εί.
Και ενώ συνήθως κατηγορούμε τους 'Ελληνες για ξενομιανία, εδώ συμβαίνει το αντίθετο. πρέπει να κατηγορήσουμε τους ξένους για ελληνομανία.
Το Οέμα δεν είναι γλωσσολογικό. Και οι δύο ορθογραφικές παραλλαγές της λέξης είναι γλωσσολογικώς ορθές.

Το 0έμα είναι καθαρώς ιστορικό.[9] 'Η θα δεχτούμε την προέλευση της ονομασίας που δέχονται οι άλλοι ή θα χρησιμοποιούμε εμείς τη δική μας ετιιμολογία. 'Η δηλαδή θα δεχτουμε την τιμή που μας έκαναν οι ξένοι ή θα την αρνηθούμε.
Στη δεύτερη περίπτωση μπαίνει και κάποιο θέμα απομονώσεως και ίσως ιδιοτροπίας. 'Οποιος συζητήσει το θέμα με συναδέλφους των αλλων χωρών και αναπτύξει την επικρατούσα στην Ελλάδα άποψη, θα βρεθεί μάλλον σε πολύ δυσκολη Θέση.
Τολμώ δε να πω ότι δημιουργείται και κάποιο Θέμα εθνικό
, διότι υπάρχει τάση την ελληνικη αυτή λέξη να την καταργήσουν και να την αντικαταστήσουν με τις λέξεις - 0ρθοχειρουργικη - όπως - Νευροχειρουργική - (
Orthosurger
γ όπως Neurnsurgerγ), ή Χειρουργική των 0στών όπως Χειρουργική της Καρδιάς (Bone Surgerγ όπως Heart Surgerγ) κ.α. Κάτι τέτοιο άρχισε να συζητεiται ή και να γράφεται τα τελευταία χρόνια. Και Θα ήθελα να ξέρω πως είναι δυνατόν να υποστηρίξουμε την ονομασία όταν δεν συμφωνούμε με τους άλλους για την ετυμολογία της.
Θεωρώ λοιπόν επιτακτική την ανάγκη να επιστρέψου
n
ιε στην αρχική προέλευση της λέξης και να αρχίσουμε να τη γράφουμε με -αι- (0ρθοπαιδική). Αυτό ίσως φανεί λίγο δύσκολο στην αρχή αλλά τελικώς Θα το συνηθίσουμε, όπως συνηθισαμε και την προηγούμενη ορθογραφίας.
Πρέπει δηλαδή να επιστρέψουμε στην ετυμολογία που έγινε παγκοσμίως αποδεκτή. '0χι μόνο διότι υπάρχουν ιστορικοί, εθνικοί και λόγοι επικοινωνίας αλλά και διότι η ετυμολογία που χρησιμοποιούμε δεν είναι πιο περιεκτική και δηλωτική της ειδικότητάς μας από ότι η αρχική.
Αυτο
i
ήταν οι λόγοι που προσπα0ήσαμε να φέρουμε το όλο Θέμια στην τελευταία Γενική Συνέλευση της Εταιρεiας μας. Για να ακουσθούν όλες οι απόψεις και να ληφθεί μια απόφαση από το ανώτερο όργανο που διαθέτει η επιστήμη μας. Εμείς Θα προτείναμε στη Συνέλευση να πάψουμε να χρησιμοποιούμε τη λέξη με την παρούσα ετυμολογία, διότι εκτός από τα άλλα μειονεκτήματά της είχε προταθεί από έναν ή πολύ λίγους και όχι από συλλογικό όργανο δηλαδή τους πολλους.
Λόγοι όμως ανεξάρτητοι από τη Θέλησή μας και συγκεκριμένα λόγοι απαρτίας της Καταστατικής Γενικής Συνελεύσεως δεν επέτρεψαν την ενημέρωση των μελών μας.
Το Θέμα Θεωρώ ότι επείγει, γι ' αυτό καλώ όλους να αναλάβουν τις ευθύνες τους και να τοποθετηθούν Θετικά πάνω στην αποκατάσταση αυτή της ιστορίας.

Ιωάννης Πουρνάρας
Πρόεδρος ΕΕΧΟΤ

Ας συνοψίσουμε τα επιχειρήματα των παραπάνω επιστολογράφων:

1.      Πρέπει να γράφουμε το ορθοπεδικός με «αι», διότι έτσι το έγραψε ο Nicolas Andry, ο οποίος βαφτίζεται «Βέλγος Ορθοπεδικός». Το «ορθός + παιδίον» έχει την αιτιολόγησή του στο γεγονός «ότι την εποχή εκείνη κύριο αντικείμενο της Ορθοπεδικής ήταν η πρόληψη και η θεραπεία των σκελετικών παραμορφώσεων στα παιδιά». [10]

2.      Ο όρος αυτός (orthopaedics) χρησιμοποιείται από όλη τη διεθνή επιστημονική κοινότητα, πλην της «ιδιότροπης» και «αγνώμονος» Ελλάδος.

3.      Η «επαναφορά» αυτή στην «ορθή» γραφή με «αι» πρέπει να γίνει «χωρίς θόρυβο»

4.      Ο έλληνας Ορθοπεδικός τίθεται μπροστά στο δίλημμα: «θα δώσεις λαβή στη διεθνή κοινότητα να καταργήσει τον ελληνικότατο όρο «ορθοπαιδικός» με την εμμονή σου σε έναν λανθασμένο όρο;»

5.      Όποια προσπάθεια να ενημερώσουμε τη διεθνή κοινότητα ότι η λέξη που περιγράφει ορθώς τον κλάδο, είναι η ελληνικότατη λέξη «ορθοπεδικός» εκ του «ορθός + πεδάω», είναι «δονκιχωτική». Αυτός, δε, που θα επιχειρήσει μια τέτοια προσπάθεια θα βρεθεί σε «πολύ δύσκολη θέση»

6.      Το θέμα είναι καθαρώς ιστορικό και όχι γλωσσολογικό

 

Ας εξετάσουμε, τώρα, τα επιχειρήματα αυτά ένα προς ένα.

1.      Το επιχείρημα: «το είπε πρώτος ο Andry» είναι έωλο και αυθαίρετο, όπως θα αποδείξω στη συνέχεια (στο κεφάλαιο «Αλέξης Αλεξόπουλος – αλεξιπτωτιστής» στη σειρά ερωτημάτων-σκέψεων). Προς το παρόν θα σταθώ μόνο στο γεγονός ότι ο Γάλλος γιατρός βαφτίζεται αυθαίρετα «Βέλγος Ορθοπεδικός». Το ότι αποκαλείται Βέλγος κάποιος που γεννήθηκε στη Λυών (η Λυών βρίσκεται στη Νότια Γαλλία και δεν έχει καμία σχέση με το Βέλγιο που βρίσκεται στο βορρά) δε θα μας απασχολήσει εδώ, αφενός μεν, διότι εκείνα τα χρόνια οι «εθνικιστικές» ταμπέλες ήταν άγνωστες, αφετέρου δε, διότι η βαρύτητα βρίσκεται αλλού. Το σημαντικό είναι ότι αποκαλείται «Ορθοπεδικός». Και αφού, κιόλας, πρόκειται για τον εφευρέτη της λέξης «Ορθοπαιδική», τότε, αφήνεται ξεκάθαρα να εννοηθεί ότι μιλάμε για τον «πατέρα της Ορθοπεδικής». Θα φαντάζεται, λοιπόν, ο απλός αναγνώστης ότι, όποια εγκυκλοπαίδεια και να ανοίξει, θα βρει στο λήμμα “Andry” κάποιες πληροφορίες ή έστω ένα σύντομο βιογραφικό δύο – τριών γραμμών του ανθρώπου που «εγκαινίασε» τον κλάδο της Ορθοπεδικής.

Προειδοποιώ τον αναγνώστη να μην κάνει τον κόπο να ψάξει. Ο περίφημος «πατήρ της Ορθοπεδικής» δεν αναφέρεται πουθενά. Φανταστείτε, δηλαδή, να μην αναφέρουν οι εγκυκλοπαίδειες τον «πατέρα της Ιστορίας», τον Ηρόδοτο.[11] Υπέθεσα, όμως, ότι θα αναφέρεται, έστω,  στα εξειδικευμένα βιβλία της Ιστορίας της Ιατρικής και γι’ αυτό το λόγο μπήκα στον κόπο να διερευνήσω το θέμα λίγο παραπάνω. Ιδού, λοιπόν, τι βρήκα (ή μάλλον τι δε βρήκα) στα εξειδικευμένα εγχειρίδια της βιβλιοθήκης της Ιατρικής Σχολής Αθηνών:

Πουθενά, δε βρήκα το όνομα Nicolas Andry, στο A History of Medicine του Lois N. Magner.[12]

Η Εικονογραφημένη Ιστορία της Ιατρικής [13] του Σπύρου Μαρκέτου, επίσης δεν κάνει λόγο για το συγκεκριμένο γιατρό.

Τα ίδια και η Ιστορία της Ιατρικής [14] του Ι. Π. Γεωργίου.

Η Cambridge Illustrated History of Medicine δεν αναφέρει πουθενά το όνομα Andry ούτε στο γενικό ευρετήριο (index) ούτε καν στο ευρετήριο προσωπικοτήτων της Ιατρικής (index of Medical personalities). Ειδικότερα δε, για τη γέννηση του κλάδου της Ορθοπεδικής λέει τα εξής: «Η Ορθοπεδική άρχισε να εμφανίζεται στο προσκήνιο, κυρίως χάρη στον Jean-André Venel από τη Γενεύη, ο οποίος σχεδίασε μηχανικές συσκευές για να διορθώνει την πλευρική καμπύλωση και άλλες σπονδυλικές ατέλειες».[15] Δηλαδή, όχι μόνον αναφέρει άλλον ως «πατέρα» της Ορθοπεδικής (τον Venel) αλλά και αποδεικνύει αστήρικτη την υπόθεση του κ. Συμεωνίδη ότι την εποχή εκείνη (o Venel έζησε από το 1740 ως το 1791) κύριο αντικείμενο της Ορθοπεδικής ήταν  η θεραπεία σκελετικών αλλοιώσεων στα παιδιά.

Τη μόνη αναφορά στον Nicolas Andry θα βρούμε στο Medicine: An Illustrated History. Στο κεφάλαιο με τίτλο «Ορθοπεδική» αναφέρει τα εξής (η υπογράμμιση δική μου):

«Στα 1741, ο Nicolas André, Καθηγητής της Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού, δημοσίευσε ένα βιβλίο σχετικά με την πρόληψη και τη διόρθωση των μυοσκελετικών δυσμορφιών στα παιδιά. Για τον τίτλο (ενν. του βιβλίου) δημιούργησε τη λέξη «ορθοπαιδικός» από δύο ελληνικές ρίζες, orthos (ευθύς) και paideia (ανατροφή των παιδιών) καθώς και την εικόνα ενός ραβδιού που χρησιμοποιείται για το ίσιωμα ενός αναπτυσσόμενου δενδρυλλίου και η οποία έχει γίνει το διεθνές έμβλημα των ορθοπεδικών εταιρειών.

Επί δεκαετίες, οι ορθοπεδικοί υπήρξαν θεραπευτές ή χειρουργοί που ενδιαφέρονταν για μυοσκελετικές δυσμορφίες και ασθένειες. Αυτές περιλάμβαναν κυρίως τη σκολίωση (καμπύλωση της σπονδυλικής στήλης), τη φυματίωση, και άλλες μολυσματικές ασθένειες των οστών και των αρθρώσεων, την παράλυση που προκαλεί η πολιομυελίτιδα και τις εκ γενετής ατέλειες, όπως την εξάρθρωση ισχίου, την εκ γενετής δυσμορφία στα πόδια, και την παράλυση Erb (εκ γενετής παράλυση του βραχίονα). Τελικά, στις παραπάνω ασθένειες συμπεριλήφθηκαν  κατάγματα, εξαρθρώσεις και άλλοι τραυματισμοί των άκρων και της σπονδυλικής στήλης.

Μέχρι τον 20ο αιώνα, το μεγαλύτερο μέρος της ορθοπεδικής θεραπείας ήταν μηχανικό με μηχανισμούς στήριξης, προπλάσματα γύψου και επιδέξιες μετατοπίσεις,  όμως, γίνονταν και κάποιες απλές επεμβάσεις όπως οστεοτομή (δηλαδή, διόρθωση παραμορφωμένων οστών κόβοντάς τα) και απλές μεταμοσχεύσεις τενόντων».[16]

Εφιστώ την προσοχή του αναγνώστη: πουθενά δεν αναφέρει τη λέξη «παιδιά». Πουθενά δεν αναφέρει, δηλαδή, ούτε κατά διάνοια, ότι οι «ορθοπεδικοί» της εποχής εκείνης ασχολούνταν με τη θεραπεία παιδιών. Κάνει εκτενή αναφορά σε όλη την ιστορία της «ορθοπεδικής», μέχρι τον 20ο αιώνα,  αλλά δεν αφήνει ούτε το παραμικρό υπονοούμενο ότι επρόκειτο, έστω και κατά ένα μέρος, για θεραπεία παιδιών. Όσο για το για ποιο λόγο ο Andry χρησιμοποίησε τη λέξη “paideia”, είναι ξεκάθαρο: για τον τίτλο του βιβλίου του και μόνο!

2.      Ισχυρίζεται ο καθηγητής κ. Συμεωνίδης στην επιστολή του προς τον πρόεδρο και τα μέλη της ΕΕΧΟΤ, ότι «όλοι μας βλέπουμε στα διάφορα συνέδρια του εξωτερικού αλλά και στα διάφορα ξένα συγγράμματα και περιοδικά να χρησιμοποιείται αποκλειστικά το αρχικό όνομα «ορ0οπαιδική» του Nicolas Andry».  Έχω υπογραμμίσει τη λέξη «αποκλειστικά» η οποία «αποκλείει» την περίπτωση, κάποια από τα μέλη της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας να χρησιμοποιούν τον όρο “orthopedic” με «ε». Με μία απλούστατη έρευνα στο διαδίκτυο, που διήρκεσε όχι περισσότερο από 15 λεπτά, βρήκα πάρα πολλούς οι οποίοι ξεφεύγουν από τον παραπάνω «αποκλειστικό» κανόνα (παραθέτω και τη διεύθυνση ίντερνετ για να μπορεί ο αναγνώστης να ελέγξει την ακρίβεια των λεγομένων μου):

[Δείτε νεότερες ιστοσελίδες που χρησιμοποιούν τον όρο orthop-e-dics]

 

University of California (UCLA) List of Departments (Orthopedic Surgery)

http://www.medsch.ucla.edu/som/deptlist.htm

 

Upstate Medical Universtity - Department of Orthopedic Surgery

http://www.upstate.edu/ortho/

 

Houston Baylor College Department of Orthopedic Surgery

http://www.bcm.tmc.edu/ortho/orthoMain.html

 

Carleton Sports Medicine Clinic (Orthopedic Clinic)

http://www.carletonsportsmed.com/front.htm

 

Journal of Orthopedic Surgery

(A Pilot Project of the Orthopedic Department of the University of Düsseldorf)

http://www.rz.uni-duesseldorf.de/WWW/MedFak/Orthopaedie/journal/

 

Washington University - School of Medicine

Departments of Orthopedic Surgery and Internal Medicine (Division of Bone and Mineral Diseases)

http://www.omhrc.gov/omh/whatsnew/2pgwhatsnew/Funding-medicine.htm

 

University of Whisconsin

Orthopedic Department  - Orthopedic Fellowship in Sports Medicine http://www.uwsportsmedicine.org/programs/orthofellow.asp

 

Southern California Orthopedic Institute

http://www.scoi.com/home.htm

 

Staten Island University - Orthopedic Hand Surgery Center

http://www.siuh.edu/msmain23.html

 

Joe King Orthopedic Institute

http://www.jwkoi.com/

 

Washington Musculoskeletal Tumor Center - Orthopedic Course

http://www.sarcoma.org/main.php?page=review

 

Northwestern University Department of Orthopedics

http://www.nuhs.northwestern.edu/specialty.html

 

Σημειωτέον ότι τα παραπάνω πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα γράφουν    orthopedic”,  εκτός των άλλων, και στον επίσημο τίτλο των ιστοσελίδων τους. Αν τώρα πάμε στους υπόλοιπους που γράφουν “orthopaedic” στον τίτλο, σε πολλές περιπτώσεις στα διάφορα κείμενα των υποσελίδων θα συναντήσουμε πότε τη μία και πότε την άλλη γραφή, εναλλάξ.

Και ας μην ξεχνάμε βέβαια, ότι στην αγγλική, μία λέξη που γράφεται με “ae” θεωρείται πιο “formal”, πιο επίσημη, έχει περισσότερο κύρος - κάτι σαν αυτό που κάνουμε και εμείς οι Έλληνες, όταν λέμε, για παράδειγμα, ότι σπουδάζουμε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και όχι στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας.

3.      Η αλλαγή της λέξης προτείνεται να γίνει «χωρίς θόρυβο». Δηλαδή, λάθρα. Αυτή η έλλειψη «θορύβου» και ενημέρωσης της ελληνικής κοινωνία είναι που προκάλεσε όλη αυτή τη σύγχυση. Ας ανοίξει ο αναγνώστης το ΧΡΥΣΟ ΟΔΗΓΟ 2002/2003 και θα διαπιστώσει έκπληκτος πως οι μισοί ορθοπεδικοί είναι «ορθοπεδικοί» ενώ οι άλλοι μισοί «ορθοπαιδικοί»! Οι χρήστες του διαδικτύου μπορούν με ένα απλό κλικ να μεταβούν στην ιστοσελίδα http://www.mednet.gr/doctors/spec2.htm και να δουν την ίδια κωμικοτραγική κατάσταση. Η δε κατάσταση στα νοσοκομεία και υποκαταστήματα ΙΚΑ της χώρας είναι τραγελαφική: υπάρχουν επίσημα έντυπα νοσοκομειακών κλινικών που στο άνω μέρος έχουν τον τίτλο ΟΡΘΟΠΕΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ και στο κάτω μέρος (μιλάμε πάντα για το ίδιο έγγραφο) φέρουν σφραγίδα γιατρού που υπογράφει ως ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ. Δηλαδή, τώρα με την Ολυμπιάδα του 2004, το ρεζιλίκι μας θα πάρει και διεθνείς διαστάσεις.

4.      Το δίλημμα μπροστά στο οποίο τέθηκαν οι ορθοπεδικοί («θα πας εσύ κόντρα σε όλη τη διεθνή επιστημονική κοινότητα;») είναι ψευτο-δίλημμα. Όχι μόνο δεν πάνε κόντρα στη διεθνή επιστημονική κοινότητα διατηρώντας την ελληνικότατη γραφή με «ε», αλλά είναι η ευκαιρία, τώρα με την Ολυμπιάδα του 2004, να ενημερώσουμε και όλους τους ξένους ότι η σωστή γραφή της λέξης στις γλώσσες είναι “orthopedic”.

5.      Η παραπάνω προσπάθεια ενημέρωσης της διεθνούς κοινότητας, μόνο δονκιχωτική δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. «Δονκιχωτική» είναι η στάση όσων δεν είχαν την τόλμη να ενημερώσουν έγκαιρα τη διεθνή κοινότητα για την ορθή γραφή. Όμως, ποτέ δεν είναι αργά.

6.      Όσο για το ότι το θέμα είναι «καθαρώς ιστορικό» και «όχι γλωσσολογικό», είναι το μοναδικό σημείο στο οποίο συμφωνώ απολύτως.

 

 

Αυτά λοιπόν για το πώς ξεκίνησε η όλη ιστορία.

 

Το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας,[17] του καθηγητή κ. Μπαμπινιώτη, υιοθετεί μόνο τη γραφή «ορθοπαιδικός», στηριζόμενο στο «επιχείρημα Andry».

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, μπορούμε να πούμε ότι κάποιοι «οπαδοί της Ορθοπαιδικής» (ιδίως αυτοί που μπαίνουν στα διάφορα fora συζητήσεων στο διαδίκτυο  και «επιπλήττουν» - «νουθετούν» τους «κοινούς θνητούς» που επιμένουν να γράφουν το ορθοπεδικός με «ε») έχουν την εντύπωση ότι το πρώτο επιχείρημα είναι τόσο ακλόνητο και αξιωματικά ισχύον, ώστε, όποιος το ακούσει, πρέπει να βαρέσει «προσοχή» και να υποκλιθεί με σεβασμό μπροστά σε μια τέτοια «εξ αποκαλύψεως» αλήθεια. Ενώ, αντίθετα, οι διαφωνούντες (δηλαδή, όλη η Ελλάδα) είναι στην καλύτερη περίπτωση βραδύνοες και στη χειρότερη γλωσσικά εθνικιστές. Και το χειρότερο,  αντιμετωπίζουν γλωσσολογικές, ιστορικές και φιλολογικές προσεγγίσεις καθώς και το ίδιο το γλωσσικό κριτήριο όλων των Ελλήνων (συμπεριλαμβανομένων των ίδιων των επιστημόνων ορθοπεδικών που γράφουν τη λέξη με «ε») με απίστευτη περιφρόνηση. [18]

Μάλιστα, έφτασαν στο σημείο να υποστηρίζουν ότι όλα τα αναρίθμητα  λεξικά που υποστηρίζουν την ετυμολογία «ορθοπεδικός < ορθός + πεδάω» [19] είτε σφάλλουν είτε παρασιωπούν την αλήθεια για να μη χάσουν πελάτες! [20]

Για όποιον ενδιαφέρεται να δει αναλυτικά τα επιχειρήματα όσων υποστηρίζουν ότι η λέξη «ορθοπεδικός» πρέπει να γράφεται με «αι», τα οποία πιστεύω ότι καταρρίπτονται εύκολα, όπως θα δείξω στη συνέχεια, περισσότερες πληροφορίες περιέχονται στις ιστοσελίδες / βιβλία :


http://www.diavlos.gr/orto96/ortowww/ort1.htm

Γεώργιος Δ. Μπαμπινιώτης, Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας,  Αθήνα 22002

 



Αλέξης Αλεξόπουλος, αλεξηπτωτιστής

 

Καταρχάς, ας κάνουμε μία υπόθεση. Ας υποθέσουμε ότι υπάρχει διαφωνία ως προς τον τρόπο γραφής της νεοελληνικής λέξης «αλεξίπτωτο». Η ετυμολογία της λέξης έχει ως εξής: από το ρήμα «αλέξω» που σημαίνει «προφυλάσσω» και «πίπτω > πτώση» που σημαίνει «πέφτω». Δηλώνει, δηλαδή, την πτυσσόμενη συσκευή που επιτρέπει την ομαλή και κατά το δυνατόν ασφαλή προσγείωση του ανθρώπου κατά τη ρίψη του από αεροπλάνο.

Ένα κρύο χειμωνιάτικο πρωινό, όμως, ο Αλέξης Αλεξόπουλος, αλεξιπτωτιστής στο επάγγελμα, γόνος επιφανούς οικογένειας αλεξιπτωτιστών (πάππου προς πάππου) που δεν είχε πώς να σκοτώσει την ώρα του (βρισκόταν σε άδεια), ανακάλυψε στα κειμήλια της οικογένειάς του,  το από χρόνια χαμένο ημερολόγιο του παππού του, ο οποίος έφερε το ίδιο όνομα, «Αλέξης» και ήταν από τους πρώτους που ασχολήθηκαν εκείνα τα παλιά χρόνια με το επάγγελμα του αλεξιπτωτιστή. Ξεφυλλίζοντάς το, βρήκε σε μία σελίδα γραμμένα τα εξής: «Σήμερα, την τάδε, του μηνός τάδε, του έτους τάδε, εγώ, ο Αλέξης Αλεξόπουλος ο πρεσβύτερος, αποφασίζω να δημιουργήσω εκ του μη όντος μία νέα λέξηֹ τη λέξη «αλεξήπτωτο» ως φόρο τιμής στη συσκευή που με προφυλάσσει κάθε φορά που πέφτω από το αεροπλάνο.  Τη δημιούργησα, εγώ (φτου μου να μη βασκαθώ, ο γλωσσοπλάστης)  από το όνομά μου, «Αλέξης» και τη λέξη «πτώση».

Ο Αλέξης junior είχε μείνει με ανοιχτό το στόμα! «Βρε τι παππού - Καζαντζάκη είχα και δεν το ’ξερα! Αύριο, πρωί - πρωί με τη δροσούλα, θα τρέξω στην Ένωση Αλεξιπτωτιστών Ελλάδος[21], να κατοχυρώσω το πνευματικό εφεύρημα του παππού μου και να εισηγηθώ την αλλαγή της λέξης από «αλεξίπτωτο» σε «αλεξήπτωτο» όπως είναι η σωστή γραφή της».

Επινόησα αυτήν την ιστοριούλα, που όσο «παιδιάστικη» και αν δείχνει, βοηθάει ωστόσο να καταλάβουμε πώς μία γλωσσική αυθαιρεσία ή έστω ιδιοτροπία είναι δυνατόν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να θεωρηθεί «κανόνας», όταν επιπροσθέτως:

1.      έχει λογική βάση - η λέξη «Αλεξήπτωτο» έχει σαφή ετυμολογία «Αλέξης + πτώση» (αν παραβλέψουμε ότι και το «Αλέξης» προέρχεται από το Αλέξ-ανδρος )

2.      μπορεί να δεχτεί αναγωγή σε υπαρκτή αρχική σημασία

3.      δεν είναι αμάρτυρη, καθώς βρίσκεται σε γραπτή πηγή, δηλαδή το ημερολόγιο του παππού

4.      διαθέτει ισχύ σε περιορισμένο τοπικό ή χρονικό πλαίσιο (π.χ. μπορεί άνετα να χρησιμοποιείται εν είδει αστείου στο οικογενειακό περιβάλλον του Αλέξη).

 

Στη συνέχεια, εφόσον θεωρηθεί «κανόνας», είναι δυνατό να υιοθετηθεί από σταδιακά ολοένα και περισσότερους ομιλητές (για παράδειγμα, αυτό θα μπορούσε να γίνει αν η Ένωση Αλεξιπτωτιστών Ελλάδος υιοθετούσε την πρόταση του Αλέξη και εξέδιδε σχετικές εγκυκλίους), να περιληφθεί σε κανονιστικές γραμματικές, λεξικά και σχολικά βιβλία και στο τέλος, πιθανόν να «θεσμοθετηθεί» ως η «σωστή» γραφή εκτοπίζοντας την πραγματικά «σωστή» ή έστω πιο λογική ετυμολογικά γραφή.

Ίσως τώρα βρεθεί ένας ερευνητής να πει στον καημένο τον Αλεξάκο ότι  δεν έχει δίκιο κι ότι η σωστή γραφή της λέξης είναι «αλεξ-ί-πτωτο», διότι λέξεις με πρώτο συνθετικό το «αλεξι-», το οποίο σημαίνει «αυτός που προστατεύει από…», μαρτυρούνται κατά κόρον σε κείμενα αρχαίων συγγραφέων, όπως για παράδειγμα:

«αλεξι-βέλεμνος» (=αυτός που προστατεύει από τα βέλη)

«αλεξί-μορος» (=αυτός που προστατεύει από τη Μοίρα)

«αλεξι-φάρμακος» (= αυτός που προστατεύει από τα δηλητήρια).

Είναι επομένως αυτονόητο ότι και «αυτό που προστατεύει» από την πτώση λέγεται «αλεξί-πτωτο».

Τότε, στη μαύρη απελπισιά του,  και, καθώς είναι αγύριστο κεφάλι,  θα σκεφτόταν ο Αλέξης: «Δε με πείθετε με τίποτα. Δε δίνω δεκάρα τσακιστή αν στην αρχαιότητα υπήρχαν όλες αυτές οι «αλεξι»-λέξεις. Εγώ θα πειστώ μόνον εάν μου βρείτε αυτούσια και απαράλλαχτη τη λέξη «αλεξίπτωτο» σε κείμενα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας»!

Σε αυτό το σημείο, κάθε προσπάθεια για συνέχιση της συζήτησης περιττεύει. Έχει κάθε δικαίωμα ο Αλέξης να παραμένει πιστός στις επιταγές του παππού του. Καθώς, όμως, για λόγους ευνόητους, δεν προβλέπεται στα αμέσως προσεχή χρόνια οι κλασσικοί φιλόλογοι να ανακαλύψουν τη λέξη «αλεξίπτωτο», τουλάχιστο με τη σημερινή σημασία της λέξης (ούτε, βέβαια, τις λέξεις «αλεξικέραυνο», «αλεξιπτωτιστής», «αεροπλάνο», «C-130», «F-16» κτλ) σε κάποιο στίχο της Ιλιάδας ή σε κάποιο χωρίο του Αριστοτέλη – δυστυχώς για τον Αλέξη ο φιλόσοφος έγραψε «Περί Ποιητικής» και όχι «Περί Αεροναυπηγικής» -, τότε είναι καλύτερα όλη η υπόλοιπη Ελλάδα, πλην του Αλέξη, να συνεχίσει να γράφει τη λέξη ως έχει, δηλαδή «αλεξίπτωτο».

 

Μία σειρά από ερωτήματα / σκέψεις ανακύπτουν από τους παραπάνω συλλογισμούς :

 

1.      Γιατί θα πρέπει να αλλάξουμε τη γλώσσα μας επειδή κάποιος, έστω διαπρεπής, πλην όμως αλλόγλωσσος επιστήμονας κατασκεύασε πριν από 3 αιώνες μία λέξη; Το «αλλόγλωσσος» δεν έχει σε καμία περίπτωση χαρακτήρα μομφής ή περιφρόνησης. Απλώς θα ήθελα να ξέρω αν γνώριζε ελληνικά (λατινικά είναι δεδομένο ότι έπρεπε να κατέχει άπταιστα, για να μπορεί κάποιος το 18ο αιώνα να συντάξει τη διδακτορική του διατριβή) και αν ναι, σε ποιο επίπεδο ώστε να μπορεί να συνθέτει όρους από ελληνικές λέξεις;

2.      Το ότι ο Nicolas Andry, εκείνο το έτος, δημιούργησε μία λέξη, τη λέξη «ορθοπαιδικός», αυτό δε σημαίνει απολύτως τίποτα! Είναι, βέβαια, ιστορικό γεγονός αναμφισβήτητο (αναμφισβήτητο, μέχρι τη στιγμή που θα βρεθεί - μάλλον απίθανο - κείμενο άλλου επιστήμονα, προγενέστερο του 1741, που να περιλαμβάνει αυτή τη λέξη) ότι την επινόησε αυτός, όμως, δεν πρόκειται εδώ για ζήτημα κατοχύρωσης ευρεσιτεχνίας. Εδώ το ζητούμενο είναι το κατά πόσον η λέξη που δημιούργησε ήταν επιτυχής κι αυτό είναι σίγουρα ένα άλλο ζήτημα…Πώς είμαστε τόσο σίγουροι ότι επέλεξε τις κατάλληλες λέξεις για το σχηματισμό και ότι η λέξη αυτή που παρήγαγε περιγράφει ορθά το ζητούμενο;

3.      Κι αν ακόμη, όμως, δεχτούμε ότι βρήκε τις κατάλληλες λέξεις για να περιγράψει επακριβώς τον «κλάδο» της ορθοπεδικής στα 1741, γιατί θα πρέπει η επιστημονική κοινότητα απανταχού της γης να υιοθετεί σήμερα αυτήν την ατυχή ή έστω απηρχαιωμένη άποψη; Σε μια τόσο παλιά εποχή, που ακόμη και επιστήμες όπως η Φυσική, τα Μαθηματικά και η Χημεία ήταν σε κάποιο βαθμό ενωμένες, πως μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι υπήρχε «κλάδος ορθοπεδικής»; Σε αυτό το θέμα, οι πλέον αρμόδιοι να απαντήσουν είναι οι ίδιοι οι ορθοπεδικοί και φυσικά, οι ιστορικοί της επιστήμης.

4.      Οι «ορθοπεδικοί» της εποχής (α΄ μισό του 18ου αιώνα)  ασχολούνταν περισσότερο με την υγεία των παιδιών και αν ναι, σε ποιο βαθμό; Αν και τέτοια ερωτήματα έχουν ήδη απαντηθεί, τα θέτω για να δείξω πόσο απερίσκεπτα κάποιοι προβαίνουν αυθαίρετα σε αλλαγές λέξεων λες και πρόκειται για την περιουσία τους.

5.      Μήπως ο Andry συνέθεσε τον όρο «ορθοπαιδικός» για τις ανάγκες του συγκεκριμένου βιβλίου ή για τις συγκεκριμένες έρευνες που διεξήγαγε και μόνο; Το απόσπασμα από την εισαγωγή του βιβλίου του Andry που παρατίθεται δε μας διαφωτίζει επ’ αυτού («quant au titre en question, Orthopedie, je lai forme de …). Περιγράφει μόνο το τι έκανε. Λέει πουθενά το γιατί επέλεξε αυτές τις συγκεκριμένες λέξεις; Αν το λέει παρακάτω, τότε, κακώς το χωρίο παρατίθεται αποσπασματικά.

6.      Οι γνώσεις του της αρχαίας ελληνικής του επέτρεπαν να ξεχωρίζει τη λατινική λέξη “pes, γεν. pedis” [= πόδι]  (η οποία προέρχεται από το ελληνικό «πους < *ποδς») από την ελληνική «παις, γεν. παιδός» (=παιδί); Ας μου συγχωρεθεί το ότι αμφιβάλλω για τη γλωσσική επάρκεια (της ελληνικής) του συγχωρεμένου καθηγητή. Προσωπικά πιστεύω ότι πρέπει, σα γιατρός, να είχε πολύ καλή κλασική παιδεία. Δεν το κάνω για να αμφισβητήσω το κύρος του – είμαι, εξάλλου, ο πλέον αναρμόδιος για να κάνω κάτι τέτοιο. Προσπαθώ απλώς, με βάση τη λογική,  να καταδείξω πόσο άκριτα κάποιοι εκδίδουν γλωσσικές «οδηγίες προς ναυτιλλομένους». Ε, λοιπόν, μας ζητάτε να αλλάξουμε τη γλώσσα μας και περιμένετε να το κάνουμε αυτό χωρίς να το ψάξουμε καθόλου; Και ας μη μας πουν οι οπαδοί της «ορθοπαιδικής» ότι όλα αυτά τα είχαν ερευνήσει, γιατί σε αυτήν την περίπτωση κάκιστα έχουν κρατήσει τα πορίσματά τους κρυφά.

7.      Στα χρόνια εκείνα του Διαφωτισμού και της διακαούς επιθυμίας για σύνδεση με την Κλασική Παιδεία και Αρχαιότητα,[22]  μήπως η λέξη “paidion” (=παιδίον) παρέπεμπε πιο εύκολα στη λέξη «παιδεία»; Ας μην ξεχνάμε ότι το βιβλίο του Andry προορίζεται για «όσους ασχολούνται με την ανατροφή των παιδιών».

8.      Ποιον όρο (μονολεκτικό ή περιφραστικό) χρησιμοποιούσαν οι προγενέστεροι και σύγχρονοι με τον Andry γιατροί για να περιγράψουν την ειδικότητά τους ή έστω τις δραστηριότητές τους (σε περίπτωση που δεν υπήρχε κλάδος ορθοπεδικής τόσο παλιά);

9.      Σήμερα οι ορθοπεδικοί θεραπεύουν αποκλειστικά και μόνο παιδιά; Εδώ και πόσα χρόνια (ή αιώνες;) θεραπεύουν ανθρώπους όλων των ηλικιών;

10.  Στο άρθρο του R. Kohler (European Orthopaedics Bulletin, May 1995 Issue No 2) αναφέρεται ότι «Μολονότι ο όρος [ενν. “orthopaedics”] αρχικά κάλυπτε ένα ευρύτερο φάσμα,   το πεδίο του έχει σταδιακά μειωθεί και πλέον περιορίζεται στη θεραπεία των προβλημάτων του κινητικού συστήματος. Αρχικά το αντικείμενο αποτελούσε τμήμα της Γενικής Χειρουργικής, αργότερα όμως αποτέλεσε ένα σημαντικό χειρουργικό κλάδο από μόνο του. Περιέργως, πλέον υποδιαιρείται στην “Ορθοπαιδική ενηλίκων”  (μία εννοιολογική παρερμηνεία) και στην “Ορθοπαιδική παίδων” (πλεονασμός)». [23] Οι οπαδοί της «ορθοπαιδικής» με αυτές τις ενέργειες αφήνουν υπονοούμενα ότι ο κλάδος της ορθοπεδικής, τελικά, δεν είναι σαφώς προσδιορισμένος και οριοθετημένος. Αν δεν είναι, με ποιους άλλους κλάδους υπάρχει αλληλοεπικάλυψη; Συχνά το πώς λέγεται αυτό που είσαι καθορίζει (περιορίζει ή διευρύνει) αυτά που κάνεις. (Και πάλι, οι ορθοπεδικοί είναι οι μόνοι αρμόδιοι να μας διαφωτίσουν επ’ αυτού).

11.  Για να είμαστε περήφανοι για την ελληνική προέλευση της λέξης πρέπει αυτή να ετυμολογείται «ορθός + παις»; Δηλαδή, η άλλη ελληνικότατη ετυμολογία «ορθός + πεδάω» η οποία, μάλιστα, είναι και η μόνη ακριβής στην περιγραφή του συγκεκριμένου κλάδου και, πιθανότατα, εξίσου «αρχική», θα έπρεπε να μας γεμίζει ντροπή;

 

 

Πώς είναι δυνατόν κάποιοι να υιοθέτησαν τόσο άκριτα αυτήν την απίθανη και αστήρικτη θεωρία και να άρχισαν «σταυροφορίες» και «προσηλυτισμό», χωρίς να κάνουν καν τον κόπο να διερευνήσουν έστω και ένα μόνο από τα παραπάνω ζητήματα;

 

 

 

«Και όμως γυρίζει»

 

Ως μη ειδικός, προσπάθησα να καταλάβω τι σημαίνει η λέξη «ορθοπεδική». Από την ερμηνεία λοιπόν της λέξης όπως την παρουσιάζουν όλα τα λεξικά, ελληνικά και ξενόγλωσσα που μπόρεσα να βρω, η λέξη αυτή σημαίνει: «κλάδος της ιατρικής που ασχολείται με την πρόληψη και τη θεραπεία των μορφολογικών και λειτουργικών αλλοιώσεων του μυο-σκελετικού συστήματος του ανθρώπου».

Παραθέτω συγκεκριμένα τον όρο «ορθοπεδική» από το έργο του Αριστείδη Ε. Κωνσταντινίδη «Οι ελληνικές λέξεις στην αγγλική γλώσσα», Θεσσαλονίκη 1991, το οποίο περιλαμβάνει και τη γραφή με «αι», τονίζοντας, όμως, ότι οι όροι αυτοί δεν επικράτησαν.

 

Orthopedic, orthopaedic: ορθοπεδικός. Οι όροι «ορθοπαιδία» και «ορθοπαιδική» δεν επικράτησαν.  Ορθοπεδικός < ορθός + πεδάω[24] (= περιβάλλω δια πεδών, μηχανημάτων ευθύνσεως).

Orthopedicallyorthopediaorthopedics: Ορθοπεδική, κλάδος της Ιατρικής που ασχολείται με τις παθήσεις του κινητικού συστήματος και τα κατάγματα.

Ας σημειωθεί ότι το πεδάω έχει την ίδια προέλευση με το πους (=πόδι) δηλ., τις ινδοευρωπαϊκές ρίζες *ped και *pod.

Παντού υπάρχουν οι έννοιες «πόδι», «δένω», «εμποδίζω την κίνηση», «δεσμεύω».

Ειδικά η έννοια αυτή, του «δεσμεύω» και του «δένω κάτι ώστε να πάρει τη μορφή που θέλω», άρρηκτα συνυφασμένη με την ορθοπεδική, όπως γνωρίζει πολύ καλά κάθε ένας από μας που έχει «δεσμεύσει» το πόδι του ή άλλο μέλος του σώματός του με γύψο, νάρθηκα κτλ, έδωσε την έμπνευση για τη δημιουργία της εικόνας με τον κορμό δέντρου που δένεται σε πάσσαλο για να ισιώσει, η οποία αποτελεί  το παγκοσμίως αναγνωρισμένο σύμβολο της ορθοπεδικής. [25]

Σε καμία ερμηνεία, σε κανένα λεξικό δε βρήκα τη λέξη «παιδί» ή κάποιο παράγωγό της. Εκατομμύρια λοιπόν άνθρωποι σε όλο τον κόσμο με αντίστοιχα προβλήματα υγείας που, όμως, έχουν την ατυχία να μην είναι πλέον παιδιά (αν και μπορεί να νιώθουν έτσι), μπορούν, από δω και μπρος, να κοιμούνται ήσυχοι.

Επιτέλους. Χρειάστηκαν αναρίθμητοι συλλογισμοί και επιχειρήματα για να εξηγήσουμε τα αυτονόητα. Ε, ναι λοιπόν. Η γη γυρίζει, τα μήλα πέφτουν προς το έδαφος και οι ορθοπεδικοί δε γιατρεύουν μόνο παιδιά!

 

 

Η λέξη «ορθοπεδικός» στις ευρωπαϊκές γλώσσες

 

Σχετικά με το γεγονός ότι στα γαλλικά, ιταλικά κτλ η λέξη γράφεται με «e», κάτι που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως αντεπιχείρημα εναντίον τους, έσπευσαν οι  οπαδοί της «ορθοπαιδικής», να προλάβουν: «μα ναι, οι λατινογενείς γλώσσες όπως τα γαλλικά, τα ιταλικά και τα ισπανικά δε διαθέτουν δίφθογγο αντίστοιχη της ελληνικής  “αι” όπως τα Γερμανικά που έχουν την “ä” (“aumlaut) ή τα Αγγλικά που διαθέτουν την “ae”. Γι’ αυτό σε αυτές τις γλώσσες γράφεται με “e” (Γαλλικά: orthopédique  Ιταλικά: ortopedico Ισπανικά: ortopédico). Ενώ στα αγγλικά και τα γερμανικά γράφεται «σωστά», δηλαδή,  orthopaedic & orthopädisch».

Με απλά λόγια, υποστηρίζουν οι οπαδοί της «ορθοπαιδικής»

1.      ότι ο Andry έγραψε Ortopédie” «με -ε- όπως γράφεται και στα ιταλικά, διότι στις γλώσσες αυτές δεν υπάρχει η δίφθογγος “ae” όπως στα Αγγλικά»!

2.      το “é” της Γαλλικής αντιστοιχεί στη δίφθογγο “αι” της αρχαίας ελληνικής! [26]

 

Καταρχήν, να ανασκευάσουμε τις εξωφρενικές ανακρίβειες:

 

Ø      Η Γαλλική ασφαλώς και δε διαθέτει μιαν Αγγλική δίφθογγο! Αυτό, όμως, δε σημαίνει ότι στερείται διφθόγγων! Απεναντίας, έχει πάρα πολλές διφθόγγους (oi, ou, ei, eu, au, eau κτλ) και μάλιστα, τη δίφθογγο “ai” (jamais, main, certainement). [βλ. Catherine Tsouctidi, Grammaire Française, σελ. 4]

Ø      Στη Γαλλική accent aigu (οξεία) παίρνουν μόνο τα “e” που δηλώνουν “ae”; Δηλαδή, η γαλλική λέξη “église” (=εκκλησία) δεν προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «εκκλησία < εκ + καλώ»; Αλλά, τότε από πού; Μήπως από κάποιον αμάρτυρο τύπο «*αικλησία» πράγμα που σημαίνει ότι και αυτήν τη λέξη πρέπει να την αλλάξουμε; (ωχ, τους βάζω ιδέες…)

Ø      Αναφέρει, ως παράδειγμα, ο κ. Β. Α.  για να ενισχύσει την άποψή του ότι τάχα το γαλλικό “é” = «αι» ελληνικό, τη λέξη pédiatrie (=παιδιατρική). Εντελώς «τυχαία», όμως, παραλείπει να αναφέρει ότι υπάρχουν και οι λέξεις: 

pédale (=πετάλι) που προέρχεται από το ελληνικό «πέδιλον < πέδη»

pédicure (=πεντικιούρ) επίσης από το «πέδη»

λέξεις οι οποίες μας δείχνουν ότι το γαλλικό “é” δεν αντιστοιχεί πάντοτε στο ελληνικό «αι».   Αλλά και η λέξη

pégase (=Πήγασος) όπου εδώ έχουμε “é” < «η» κτλ.

Και ο κατάλογος είναι ατελείωτος.

Ø      Ο accent aigu στη γαλλική είναι τόνος (αντίστοιχα στην Ισπανική υπάρχει ο acento agudo (οξεία), ενώ η Ιταλική έχει, ως επί το πλείστον, βαρεία (accento grave). Και σαν τόνος, σημειώνεται και σε άλλα φωνήεντα και όχι μόνο στο «e» (π.χ. Ásie)

Ø      Το επινόημα του Andry, «ορθοπαιδικός», αν θέλαμε να το γράψουμε στην Ιταλική, δε θα μπορούσαμε σε καμία περίπτωση να το γράψουμε “ortopédico”, με τόνο (accento acuto) [27], δηλαδή, στο “e”, και αυτό γιατί κανόνας της ιταλικής απαγορεύει τη δήλωση του τόνου, πλην των λέξεων που τονίζονται στη λήγουσα. Άρα η ιταλική λέξη δε μπορεί να μας πει τίποτα για την προέλευσή της.

Ø      Όσο για την Ισπανική, στη λέξη “ortopédico”, (=ορθοπεδικός ως επίθετο), ο τόνος στο e δικαιολογείται από τον κανόνα που λέει ότι οι λέξεις που τονίζονται  στην προπαραλήγουσα παίρνουν τόνο. Το ίδιο ισχύει π.χ. για τις λέξεις médico, préstamo, céntimo κτλ., οι οποίες δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με την ελληνική δίφθογγο «αι». Αντίθετα η λέξη «ορθοπεδικός» (=ο γιατρός ορθοπεδικός) είναι “ortopedista” και δεν παίρνει τόνο, γιατί απλούστατα τονίζεται στην παραλήγουσα.

Ø      Επιπροσθέτως, ενισχυτικό των παραπάνω στοιχείων, ακόμη και για τις αγγλοσαξονικές γλώσσες, είναι, όπως παρουσιάζω και παραπάνω, ότι τα ελάχιστα λεξικά που γράφουν orthopaedic”,[28] όπως το Oxford, έχει και τη δεύτερη γραφή (orthopedic). Γιατί άραγε; Αφού η σωστή γραφή είναι με “ae”, γιατί οι τόσο σχολαστικοί Άγγλοι λεξικογράφοι παραθέτουν και τη «λανθασμένη» γραφή με “e”; Όσο για το Longman Dictionary of Contemporary English η ιεροσυλία ξεπερνάει πια κάθε όριο: πρώτη παρατίθεται η «λανθασμένη» γραφή “orthopedic”!

 

Πρόκειται για παρατυπία, λάθος ή αβλεψία; Ή μήπως η από καιρό οργανωμένη συνωμοσία κατά της «Ορθοπαιδικής» που εξυφαίνεται χρόνια τώρα από τους κακούς και μοχθηρούς – με έδρα την Ελλάδα – οπαδούς της «Ορθοπεδικής» άρχισε να απλώνει τα πλοκάμια της και στο εξωτερικό, στους πράους και καλοκάγαθους ξένους που το μόνο που θέλουν οι καημένοι είναι να τιμήσουν την Ελλάδα με αυτήν την απίστευτη τιμητική διάκριση;

Συμπέρασμα:  έχουμε κάθε δικαίωμα να μη ντρεπόμαστε για την ωραιότατη, ελληνικότατη και ακριβέστατη λέξη «ορθοπεδικός».

 

 

Και νέο «ακλόνητο» επιχείρημα των «οπαδών της Ορθοπαιδικής»: η γερμανική μεταφωνία (Umlaut), η “orthopädie” και τα καγκουρό


Όταν είδαν ότι το «φοβερό» επιχείρημα του γαλλικού τόνου accent aigu (οξεία) που «βαφτίστηκε» «δίφθογγος», για να στηρίξει τα αστήρικτα επιχειρήματά τους, κατέρρευσε παταγωδώς, οι «οπαδοί της ορθοπαιδικής» έστρεψαν τα βλέμματά τους προς τη Γερμανική γλώσσα. Υποστήριξαν - σε μια νέα εκδοχή του επιχειρήματος «το “é” της Γαλλικής αντιστοιχεί στη δίφθογγο “αι” της αρχαίας ελληνικής» - ότι το «ä» (a umlaut) της Γερμανικής αντιστοιχεί στη δίφθογγο “αι” της αρχαίας ελληνικής. Για να δούμε, λοιπόν, κατά πόσον ισχύει κάτι τέτοιο.

Και πάλι οι «οπαδοί της ορθοπαιδικής» προχωρούν σε αυθαίρετες γενικεύσεις, για να οδηγήσουν σε παραπλανητικά συμπεράσματα τους ομιλητές της ελληνικής γλώσσας που δεν είναι ειδικοί. Κι αυτό, γιατί το «ä» (a umlaut), όπως και τα υπόλοιπα φωνήεντα της γερμανικής που παίρνουν umlaut (ö,ü), συναποτελούν το φαινόμενο της Γερμανικής που ονομάζεται Μεταφωνία ή Φωνηεντική Αλλοίωση και χρησιμοποιείται, για να δηλώσει χίλια δυο πράγματα και δεν αποτελεί την αντίστοιχη της αρχαιοελληνικής «αι» (ή της λατινικής “ae”) δίφθογγο. Για παράδειγμα, δηλώνει τη μετατροπή ενός ονόματος στον πληθυντικό (der Arzt à die Ärzte), τη μεταβολή που υφίσταται το φωνήεν του ρήματος, για να δηλωθεί το τρίτο ενικό του Präsens (fallen à er fällt), την κατάληξη των θηλυκών ονομάτων σε –tät (die Universität, die Fakultät) και πολλά άλλα.

Πέρα, όμως, από τις παραπάνω λειτουργίες, το “ä” δεν μπορεί να μας πει πολλά πράγματα για την ετυμολογία της λέξης στην οποία εμπεριέχεται. Και, ακόμη χειρότερα για τους υποστηρικτές της γραφής «ορθοπαιδικός», δε σημαίνει ότι “ä” = «αι». Να, μερικά παραδείγματα:

Το «τυρί» στα γερμανικά λέγεται der Käse και, σύμφωνα με τη θεωρία των «οπαδών της ορθοπαιδικής», θα έπρεπε να προέρχεται από κάποιον προγενέστερο τύπο που περιείχε τη δίφθογγο «αι» ή την αντίστοιχη δίφθογγο της λατινικής (“ae”). Όμως, η λέξη προέρχεται από το λατινικό caseusi και όχι από κάποιον αμάρτυρο τύπο *caeseus.

Αντίστοιχα παραδείγματα μπορούμε να αναφέρουμε πάμπολλα. Ενδεικτικά μόνο:

das Kapitän (= καπετάνιος) < λατ. capitaneus < μεσ.ελλ. κατεπάνος

der Sekretär (= γραμματέας) < λατ. secretarius –i

der Käfig (= κλουβί) < λατ. caveus –i

nähren (= θρέφω) < λατ. nutrire [εδώ έχουμε “ä”< “u”]

dänisch (=Δανός) < αγγλ. danish < μεσ. λατ. danensis

Και για να μην υπάρξει η οποιαδήποτε αμφιβολία, εφόσον τα παραπάνω παραδείγματα προέρχονται όλα από ινδοευρωπαϊκές γλώσσες, που έχουν σχέση μεταξύ τους, ας δούμε και ένα παράδειγμα από μία μη ινδοευρωπαϊκή γλώσσα, μία λέξη της οποίας πέρασε στη γερμανική (και τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές γλώσσες) ως δάνειο.

Γύρω στα 1770 ο Άγγλος εξερευνητής J. Cook (1728-1779), βλέποντας έκπληκτος τα πρωτόγνωρα μαρσιποφόρα θηλαστικά στα νησιά της Ωκεανίας, ρώτησε τους ιθαγενείς πώς ονομάζονταν αυτά τα ζώα. Τότε, έλαβε την αφοπλιστική απάντηση “Ka guru” (=δεν ξέρω). Από τότε, τα ζώα αυτά έγιναν γνωστά σε όλον τον κόσμο ως «καγκουρό»[29]. Στα γερμανικά η λέξη είναι das Känguruh. Αυτό, όμως, τι σημαίνει; Ότι και στην Αυστραλιανή ιθαγενή γλώσσα Guugu Yimidhir[30], στην οποία έδωσαν την απάντησή τους στον J. Cook οι Αβορίγινες, υπάρχει η αρχαιοελληνική δίφθογγος «αι»; Σύμφωνα με τις παράξενους ισχυρισμούς των «οπαδών της ορθοπαιδικής» δεν είναι διόλου δύσκολο να οδηγηθούμε σε τέτοια παράδοξα συμπεράσματα.

 

Παιδαγωγός ή …πεδαγωγός;

 

Αλλά ας αφήσουμε τις διπλές γραφές, τους Αβορίγινες και τα καγκουρό και ας έρθουμε σε πιο ξεκάθαρα ζητήματα στα οποία συμφωνεί και ο πιο αδαής. Η ελληνική λέξη «παιδαγωγός» ετυμολογείται από τις λέξεις «παις» και «άγω» και δηλώνει αυτόν που ανατρέφει, που εκπαιδεύει «τους  παίδας», δηλαδή τα παιδιά. Η ερώτησή μου λοιπόν είναι η εξής: γιατί τότε στην αγγλική η λέξη είναι “pedagogue” με ένα «e» που βγάζει μάτι; Ενώ αντίστοιχα υπάρχουν οι αυτούσια δανεισθείσες από την ελληνική λέξεις όπως:  paediatrics”, “paederasty”, “paedofilia” γραμμένες με «αι».

Αν δεν πρόκειται για κάποιο παράξενο γλωσσικό τερτίπι της αγγλικής ή για μιαν ακόμη επιτυχία της συνωμοτικής οργάνωσης «17 Ε», τότε μάλλον οι Άγγλοι έχουν μεταγράψει το ελληνικό δάνειο λανθασμένα. Ή ίσως την πήραν έμμεσα από τους Γάλλους που την έγραφαν «pédagogue». Ούτε αυτό, όμως, έχει καμία σημασία, γιατί, όπως είδαμε παραπάνω, το γαλλικό “é” δε μας λέει απολύτως τίποτα για το αν προέρχεται από «ε» ή «αι». Σε αυτήν, όμως, την περίπτωση, είμαστε 100% βέβαιοι ότι η λέξη γραφόταν, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, με «αι». Δηλαδή, «παιδαγωγός». 

Και βέβαια, αυτή η αλλαγή ουδεμία επίπτωση έχει για την αγγλική γλώσσα και τους αγγλόφωνους απανταχού της γης. Κι αυτό γιατί για τους αγγλόφωνους, οι οποίοι δε διαθέτουν το από γεννησιμιού γλωσσικό ένστικτο της ελληνικής, και γενικότερα για όλους τους μη ελληνόφωνους  δε σημαίνει απολύτως τίποτα αν η λέξη «παιδαγωγός» γράφεται “pedagogue” ή “paedagogue”.  Για έναν ελληνόφωνο, αντίστοιχα, δε θα του καιγόταν καρφί αν η αγγλική λέξη “daughter” γραφόταν “doter” ή “doghter” ή η λέξη “knighthood” γραφόταν “kneithood”, “nitehood”,“knitehood”, ή “nitehude”.

Για μας τους Έλληνες, όμως, είναι εξαιρετικά σημαντικό να γράφουμε «παιδαγωγός» και όχι «πεδαγωγός».

 

 

 

“Deus le volt [31]

 

Γι’ αυτό οι – ελάχιστοι, το τονίζω – «σταυροφόροι» ας ξεκρεμάσουν το σταυρό από την πλάτη. Αυτό δε σημαίνει να σωπάσουν ούτε να πάψουν να ασχολούνται με γλωσσικά ζητήματα. Η βοήθεια όλων μας είναι όχι μόνο καλοδεχούμενη αλλά και επιβεβλημένη. Υπάρχουν, όμως, τόσα υπαρκτά προβλήματα που ταλαιπωρούν τη δύσμοιρη τη γλώσσα μας. Δε χρειάζεται να κατασκευάζουμε ανύπαρκτα. Αλίμονο, αν στην  εποχή του «trendy», της «γκλαμουριάς», του «Georgiou speakin’» και του «άντε γειά…» φοβηθούμε μήπως ξεμείνουμε από αφορμές, για να ασχοληθούμε με τη γλώσσα μας.

Πολύ φοβάμαι, όμως,  μήπως σε καμιά 20αριά χρόνια - με την εκπληκτική διεθνοποίηση και επικράτηση της αγγλικής -,  σε κάποιο συνέδριο της «Ένωσης Παιδαγωγών Βορειοδυτικής Στερεάς Ελλάδας», κάποιος ανιστόρητος φωστήρας εισηγηθεί τη μεταγραφή της λέξης «παιδαγωγός» σε «πεδαγωγός» και αρχίσει νέα «σταυροφορία», για να μη βρίσκεται, τάχα, η ελληνική παιδαγωγική επιστημονική κοινότητα σε αντίθεση με τα «πεφωτισμένα» κράτη του εξωτερικού!

Εξάλλου, ο κίνδυνος του «λέγε – λέγε, κάτι θα μείνει στο τέλος» είναι πραγματικά υπαρκτόςֹ σιγά-σιγά, ξεκινούν κάποιοι - θέλω να ελπίζω λόγω άγνοιας ή παρερμηνείας και όχι λόγω υστεροβουλίας -  και βρίσκοντας ένα σαθρό επιχείρημα, υψώνουν το λάβαρο:  «Έλληνες, μετανοείτε! H σωστή γραφή είναι “ορθοπαιδικός”» και προσπαθούν να πείσουν αρχικά τους λιγότερο ενημερωμένους γύρω από τα γλωσσικά ζητήματα και κατόπιν όσους περισσότερους μπορούν. Αν τύχει δε, και πείσουν κάποιον ορθοπεδικό να αλλάξει την ταμπέλα του, τότε, η χαρά τους είναι ανείπωτη: «Ορίστε, μέχρι κι ο γιατρός Τάδε αποδέχεται τη γραφή με «αι». Και προχωρούν ακάθεκτοι σε de facto εδραίωση μιας παράλογης αυθαιρεσίας και σε μονομερή αναγνώριση του «ψευδοκράτους» τους.

 

Δηλαδή, αποφασίζουν από μόνοι τους να αλλάξουν την ελληνική γλώσσα, χωρίς να δώσουν λογαριασμό σε κανένα.[32]

 

Κάποιος πιο καχύποπτος θα μπορούσε να σκεφτεί ότι έτσι, πιθανόν, εξηγείται το γιατί όλη αυτή η διαδικασία έχει ξεκινήσει και γίνεται «σε χαμηλούς τόνους»[33], δηλαδή, στα κρυφάֹ διότι η γύμνια σοβαρών επιχειρημάτων και λογικής, δυστυχώς, δεν ανέχεται το φως και τη βάσανο του ανοικτού διαλόγου.

Πραγματικά, όμως, θέλω να πιστεύω ότι η όλη υπόθεση δεν είναι τίποτα παραπάνω από λάθος εκτίμηση και αρχική παρερμηνεία από ανθρώπους καλοπροαίρετους και η οποία σταδιακά εξέλαβε το χαρακτήρα της «σταυροφορίας» για την επαναφορά των «απολωλότων» στο σωστό δρόμο.

 

 

Πάνω απ’ όλα, όμως, υπάρχει το αλάνθαστο κριτήριο του ελληνικού λαού που έγραψε και εξακολουθεί να γράφει το «ορθοπεδικός» με «ε» όπως και η συντριπτική πλειοψηφία των ίδιων των επιστημόνων που θεραπεύουν την επιστήμη της ιατρικής (μία βόλτα στα υποκαταστήματα του ΙΚΑ και στα ιατρεία των ορθοπεδικών ανά την Ελλάδα πείθει αναμφίβολα). Ενός λαού που εξακολουθεί να γράφει το παιδαγωγός με «αι» όπως όλοι οι έλληνες παιδαγωγοί που συντάσσουν τα βιογραφικά τους γράφοντας «παιδαγωγός» στην ελληνική και “pedagogue” στην αγγλική, χωρίς να νιώθουν ντροπή ή μειονεξία, που δεν ακολουθούν τη «σωστή» ξενική γραφή. Και χωρίς, βέβαια, να στέλνουν e-mail στους Υπουργούς Παιδείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εισηγούμενοι τη μεταγραφή της λέξης “pedagogue” σε “paedagogue”.

 

 

Σε χρόνο …(αν)ύποπτο.

 

Ίσως τελικά ο ύποπτος της όλης παρεξήγησης να είναι ο «ανύποπτος χρόνος» κατά τον οποίο έλαβε χώρα η αλλαγή. 

Και εξηγούμαι: δε γνωρίζουμε πότε ακριβώς η γραφή «ορθοπαιδικός» υποχώρησε και επικράτησε ο όρος «ορθοπεδικός». Μήπως, σε τελική ανάλυση, δεν πρόκειται για εσφαλμένη μεταγραφή της λέξης που εφηύρε ο Γάλλος επιστήμονας, αλλά για μία εκ νέου δημιουργία μιας νέας λέξης – πιθανόν ηχητικά όμοιας - που καλούνταν να περιγράψει την πραγματική ή τη νεότερη αποστολή της ορθοπεδικής που πλέον δεν είχε και τόσο μεγάλη σχέση με τον κλάδο της Ιατρικής που περιέγραφε ο Andry στα 1741;

Πώς είμαστε τόσο σίγουροι ότι δεν υπήρχαν, την εποχή εκείνη, που ο Andry επινόησε την εν λόγω λέξη, δύο «ελευθέρως εναλλασσόμενοι τύποι»[34] με δυνατότητα διπλής γραφής, δηλαδή, μία υβριδική[35] προ-λέξη /orθop*diki/ που μπορούσε να πάρει τη μορφή είτε «ορθοπεδική», είτε «ορθοπαιδική», αναλόγως την ερμηνεία (ή την παρερμηνεία) που επιζητούσε κάθε ομιλητής;

Μήπως λοιπόν πρόκειται γι’ αυτό που στη φυσική καλείται «σύγχιση επιπέδων» ενός φαινομένου ολιστικού; Αν έτσι έχουν τα πράγματα, τότε και οι δύο λέξεις έχουν ισχύ, η καθεμία στο δικό της επίπεδο. Ειπώθηκε και παραπάνω ότι είναι πολύ πιθανό  η λέξη «ορθοπαιδική» να επινοήθηκε μόνο για τις ανάγκες του συγκεκριμένου βιβλίου, ή στα πλαίσια των συγκεκριμένων ερευνών που διεξήγαγε ο Γάλλος επιστήμονας[36]. Ακόμη όμως και αν δεν ισχύει κάτι τέτοιο αλλά είχε, όντως, τη βούληση να δημιουργήσει τον όρο που θα περιέγραφε ολόκληρο τον επιστημονικό κλάδο, τότε ισχύουν και οι δύο εκδοχές: η μεν γραφή με «αι» του Andry περιγράφει ορθά τον κλάδο της ορθοπεδικής στην «παιδική» ή μάλλον «νηπιακή» της ηλικία, η δε «ορθοπεδική» (που δημιουργήθηκε σε ανύποπτο χρόνο) περιγράφει ορθά την ορθοπεδική της σύγχρονης εποχής.

Σε αυτήν την περίπτωση, και ο Γάλλος γιατρός θα αναπαυτεί επιτέλους εν ειρήνη και οι ορθοπεδικοί του 21ου αιώνα θα κοιτούν τις πινακίδες των ιατρείων τους «χωρίς λύπην, χωρίς περίσκεψιν, χωρίς αιδώ», σίγουροι ότι η λέξη που περιγράφει τον κλάδο τους, τον περιγράφει σωστά.

Αλλά κι αν ακόμη στη σκέψη κάποιων ορθοπεδικών υπάρξει η παραμικρή υποψία, ότι τάχα ο όρος «ορθοπεδικός < ορθός + πεδάω» ενέχει κάποια ασέβεια προς τον «παππού» της ορθοπεδικής,[37] ας αναλογιστούν ότι με την επικράτηση του όρου «ορθοπεδικός» διεθνώς, θα αποδοθεί, αφενός στο Γάλλο καθηγητή η δέουσα αναγνώριση (για το ότι συνέβαλε, έστω και συμπτωματικά, με την επινόηση ενός όρου που προοριζόταν να καλύψει τις ανάγκες ενός συγγράμματος του, στη δημιουργία ενός άλλου όρου που έχει επικρατήσει στην Ελλάδα και θα μπορούσε εξίσου καλά να επικρατήσει και διεθνώς, περιγράφοντας έναν ολόκληρο επιστημονικό κλάδο), αφετέρου δε, ο πραγματικά ορθός ελληνικός όρος θα χρησιμοποιείται πλέον παγκοσμίως, γεμίζοντας υπερηφάνεια τους Έλληνες.

Με μία μόνο διαφοράֹ αντί να προσπαθούμε να προσαρμοστούμε στις ξενικές επιταγές, - και όταν είναι σωστές πρέπει αναμφίβολα να αναγνωρίζουμε το λάθος μας και να προσαρμοζόμαστε -,  μήπως θα έπρεπε να έχουμε ήδη αρχίσει να ενημερώνουμε τους ξένους επιστήμονες ότι η λέξη που περιγράφει τον κλάδο τους είναι η ελληνικότατη λέξη «ορθοπεδικός < ορθός + πεδάω» και, συνεπώς, δεν έχουν κανένα λόγο να ψάχνουν εναλλακτικές λύσεις, παρά αρκεί και μόνο να αλλάξουν τη γραφή της λέξης “orthopaedic”, υιοθετώντας, πλέον, μόνο τη σωστή λέξη  orthopedic”; Αυτό σίγουρα θα ήταν πολύ μεγάλη τιμή για μας τους Έλληνες.

 

 

 

 

Μία θέση στο …καλάθι των αχρήστων.

 

Κλείνοντας, πρέπει να πω ότι κανείς δε μπορεί να αμφισβητήσει το κύρος των ορθοπεδικών τους οποίους όλοι σεβόμαστε και εμπιστευόμαστε σε αυτούς την υγεία και την αρτιμέλεια μας, όταν παραστεί ανάγκη – αχρείαστοι, βέβαια, νά ’ναι. Σ’ αυτό δε χωράει καμία συζήτηση.

Γι’ αυτό τους καλώ – όπως και κάθε συμπολίτη μας – να δείξουν ευαισθησία, εγρήγορση και αποφασιστικότητα (και είμαι σίγουρος ότι αυτό θα κάνουμε όλοι μας), ιδίως όταν πρόκειται για θέματα της γλώσσας μας, αυτής της τόσο υπέροχης και πολύτιμης κληρονομιάς που διαθέτουμε.  Διότι,  αρκετά συχνά,  είναι περιττό να προστρέχουμε σε φιλοσοφικά εγχειρίδια, επαγωγικούς συλλογισμούς και δυσεπίλυτες μαθηματικές εξισώσεις για να διυλίσουμε τον κώνωπα ή, ακόμη χειρότερα, να εξηγήσουμε τα αυτονόητα, κομίζοντας «γλαύκα ες Αθήνας».

Μερικές φορές, όταν άλλες θεωρίες αποδεικνύονται αστήρικτες, αρκεί το ένστικτό μας και κυρίως, η απλή λογική για ένα ζήτημα. Το γλωσσικό ένστικτο του ελληνικού λαού, του συνόλου δηλαδή των ζώντων ομιλητών της σύγχρονης ελληνικής γλώσσας,  ο οποίος, σε τελική ανάλυση, είναι αυτός που αποφασίζει πώς γράφεται ή προφέρεται μία λέξη. Κανένας άλλος. Οι επιστήμονες, οι οποίοι αποτελούν τμήμα αυτού του μεγάλου συνόλου, ερευνούν, ανακαλύπτουν, προτείνουν. Και το σύνολο των ομιλητών μιας γλώσσας καλείται να υιοθετήσει, σχεδόν πάντοτε ασύνειδα,  τις προτάσεις. Εξάλλου δεν έχει λόγο να απορρίψει μία καινοτόμο πρόταση. Αρκεί οι προτάσεις αυτές να μη στερούνται ενός βασικότατου στοιχείου: της λογικής.

 

Η ταπεινή μου, επομένως, άποψη είναι ότι η γραφή της λέξης ορθοπεδικός με «αι» - ως λέξης που καλείται να περιγράψει το σύγχρονο αυτό κλάδο της Ιατρικής -, στερείται παντελώς λογικής βάσης, έρχεται σε κατάφωρη αντίθεση με το γλωσσικό ένστικτο του ελληνικού λαού και δεν πρέπει, κατά συνέπεια,  να έχει καμία θέση στη γλώσσα μας, εκτός, ίσως, από κείνη που της αξίζει στο μακρύ κατάλογο των γλωσσικών «ζητημάτων» που κατά καιρούς την ταλάνισαν και, μάλιστα, στην υποκατηγορία με τον τίτλο «ευτράπελα».

 

 

Καλώ, λοιπόν, όλους τους ορθοπεδικούς, τους οποίους αναμφισβήτητα σεβόμαστε για το κύρος και τις επιστημονικές γνώσεις τους, αλλά και όλους όσοι ενδιαφέρονται να γράφουν σωστά την ελληνική γλώσσα, να ενημερωθούν γύρω από το θέμα και να μην αποδεχτούν άκριτα μια τέτοια αστήρικτη θεωρία, αλλά αντίθετα, να συμβάλλουν στην αποκατάσταση της αλήθειας και την άρση της σύγχυσης που έχει δημιουργηθεί γύρω από αυτό το θέμα. Να συνεχίσουν να γράφουν, δηλαδή, το ορθοπεδικός με «ε». Ειδικά για τους ορθοπεδικούς, τονίζω ότι, το τι θα αναγράφει η ταμπέλα στην πόρτα του ιατρείου τους, θα αποτελέσει «παράδειγμα προς μίμηση» και για τους ασθενείς που θα πουν «για να το γράφει ο γιατρός έτσι, κάτι θα ξέρει». Δηλαδή, τονίζω και πάλι ότι δεν πρόκειται για ένα θέμα εσωτερικό και ενδοκλαδικό της επιστήμης τους, αλλά για ένα θέμα που αφορά τόσο τους ίδιους, ως επιστήμονες και ομιλητές της ελληνικής γλώσσας, όσο και τους ασθενείς τους αλλά και όλους μας κατ’ επέκταση.

 

 

 

Αντί επιλόγου

Κλείνοντας, οφείλω να αναγνωρίσω ότι το κείμενο, σε ορισμένα σημεία, είναι υπέρ το δέον έντονο, ίσως, μερικές φορές και καυστικό. Όποιος επιθυμεί να εκφράσει τις απόψεις του, με σκοπό να συμβάλει στο διάλογο και στην άρση μιας παράλογης «αυθαιρεσίας», οφείλει - πρώτος αυτός -  να διατηρεί χαμηλούς τόνους. Γι’ αυτό, ζητώ από τον αναγνώστη να μου συγχωρέσει τους «υψηλούς τόνους» που αποπνέει τμήμα του κειμένου και να επικεντρώσει την προσοχή του στην επιχειρηματολογία και το σκοπό όλου του άρθρου συνολικά: την ενημέρωση, δηλαδή,  όλων μας γύρω από θέματα γλωσσικά,  με απώτερο στόχο, την επόμενη φορά που θα προκύψει ανάλογο θέμα, να διαθέτουμε όλοι μας περισσότερο ενδιαφέρον, περισσότερα αντανακλαστικά και κυρίως, περισσότερη τάση προς επαγρύπνηση για την τόσο πολύτιμη γλωσσική κληρονομιά μας. Αναμφίβολα, στις προθέσεις μου ήταν να αντικρούσω μία κατά τη γνώμη μου παράλογη αυθαιρεσία και όχι να θίξω τους ανθρώπους που – ηθελημένα ή μη – την υιοθέτησαν. Τις ιδέες είναι που πρέπει να πολεμάμε (ή να υποστηρίζουμε) κι όχι τους ανθρώπους. Και αυτήν την αρχή την τήρησα, νομίζω, απαρέγκλιτα.



Κώστας Πνευματικός









Υποσημειώσεις



[1] To άρθρο αυτό, σε μία πρώτη μορφή, κοινοποιήθηκε στους καθηγητές όλων των τμημάτων και των τομέων της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Τομείς: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης, Κλασσικής Φιλολογίας, Μεσαιωνικής και Νεοελληνικής Φιλολογίας, Γλωσσολογίας, Φιλοσοφίας, Ψυχολογίας, Παιδαγωγικής).

Η επιστολή μου αυτή σκοπό είχε, να ενημερώσει τους καθηγητές των παραπάνω τομέων για αυτήν την απίστευτη αυθαιρεσία που έχει ξεκινήσει και λαμβάνει χώρα «υπογείως», χωρίς καν να ζητηθεί η γνώμη των ειδικών, επ’ αυτού του θέματος, επιστημόνων (αν μη τι άλλο, φιλόλογοι, γλωσσολόγοι και ιστορικοί θα έπρεπε να είχαν ενημερωθεί από τους πρώτους). Ότι, δηλαδή, κάποιοι αποφάσισαν εντελώς αυθαίρετα να αλλάξουν την ελληνική γλώσσα, χωρίς να ρωτήσουν κανέναν!

Η επιστολή, στην οποία επισύναψα το εν λόγω άρθρο, είχε ως εξής:

 

Προς: καθ. Κ. …

Κοιν.: προς καθηγητές των τμημάτων της Φιλοσοφικής


Εντελώς συμπτωματικά, από δύο τυχαία συμβάντα που αναφέρω στο κείμενο που ακολουθεί, βρέθηκα μπροστά σε μία αναπάντεχη ανακάλυψη.

Κάποιοι, - πολλοί ή λίγοι, με επιχειρήματα ή χωρίς, το αφήνω στη δική σας κρίση – αποφάσισαν, εντελώς αυθαίρετα, να αλλάξουν από μόνοι τους τη γραφή μιας ελληνικής λέξης!

Επειδή θεωρώ

- ότι τα επιχειρήματα των εν λόγω θιασωτών είναι, το λιγότερο, έωλα
- ότι είναι απαράδεκτο κάποιοι να προσπαθούν να εκμεταλλευτούν την άγνοια πολλών ανθρώπων γύρω από τα θέματα της γλώσσας μας
- ότι οι εν λόγω θιασώτες αυτών των αυθαιρεσιών δεν περιορίζονται μόνο στη διατύπωση της γνώμης τους
  (πράγμα που θα ήταν απολύτως σεβαστό) αλλά προχωρούν σε εκστρατεία παραπληροφόρησης
- ότι η γλώσσα μας είναι η πιο πολύτιμη κληρονομιά μας, ειδικά στην εποχή της γλωσσικής ένδειας
  που διανύουμε
- ότι οι εμπλεκόμενοι στην επιστημονική και εκπαιδευτική διαδικασία, και μάλιστα στο χώρο των ΑΕΙ, - ειδικά σε μια Σχολή όπως η δική μας - πρέπει να ενημερωθούν γύρω από αυτό το ζήτημα και να καταθέσουν την άποψή τους

- ότι για όλους τους παραπάνω λόγους, το θέμα είναι μείζονος σημασίας


Σας ζητώ να διαβάσετε το κείμενο που επισυνάπτω (στα
Attachments) και το οποίο έγραψα για να καταδείξω ότι μια τέτοια «σταυροφορία» μόνο σε παρεκτροπή από τον οποιοδήποτε (καλοπροαίρετο ή μη) αρχικό στόχο και σε άλωση του γλωσσικού μας πλούτου μπορεί να οδηγήσει.

Σε κάθε περίπτωση, είτε συμφωνήσετε με τις απόψεις που εκφράζω είτε όχι, και μόνο το γεγονός ότι θα σας έχω ενημερώσει για ένα τόσο σημαντικό (ελπίζω να συμμεριστείτε την άποψή μου αυτή) θέμα, μου αρκεί.

Πριν διαβάσετε το κείμενο με τις απόψεις μου, καλό θα ήταν να επισκεφτείτε τις παρακάτω ιστοσελίδες, για να διαπιστώσετε, ιδίοις όμμασι, περί τίνος ακριβώς πρόκειται.

 
Σας ευχαριστώ εκ των προτέρων.


Με εκτίμηση


Κώστας Πνευματικός


 

 

 

[2]  Κανονικά θα πρέπει στο σημείο αυτό να βλέπετε αρχαία ελληνικά σε πολυτονικό σύστημα. Αν, δε βλέπετε αρχαία ελληνικά, σημαίνει ότι δεν έχετε εγκατεστημένη στον υπολογιστή σας κάποια γραμματοσειρά της αρχαίας ελληνικής, όπως η Sgreek. Το ίδιο θα συμβαίνει οπουδήποτε στο κείμενο έχω γράψει αρχαία ελληνικά.

 

Το αρχαίο κείμενο σε απλή γραμματοσειρά και η μετάφρασή του:

 

Ες το παν δέ σοι λέγω              Κι αυτό εδώ στο λέω μια για πάντα:

βωμόν αίδεσαι δίκας.               στης Δίκης το βωμό να δείχνεις σέβας

Μηδέ νιν κέρδος ιδών             και ποτέ σου να μην τον ατιμάσεις,

Αθέω ποδί λαξ ατίσης˙             κλωτσώντας τον για χάρη των χρημάτων

με πόδι ανόσιο.

ποινά γαρ επέσται.                   Γιατί γοργά η τιμωρία σου ’θε να ’ρθει!»

 

Για όσους αναρωτηθούν προς τι το συγκεκριμένο χορικό των «Ευμενίδων» ας κάνουν μια μικρή αντικατάσταση: αντί για «Δίκη» ας διαβάσουν «Λογική» και αντί «για χάρη των χρημάτων» ας διαβάσουν «για χάρη των εύκολων και αβασάνιστων συμπερασμάτων».

 

[3] (Γάλλος φιλόσοφος, ιδρυτής της Κοινωνιολογίας και του Θετικισμού).

Στην αρχική μορφή του άρθρου παρέθετα μόνον τους στίχους του Αισχύλου. Είδα, όμως, ότι ο Αισχύλος προκάλεσε πολλές αντιδράσεις – άρα η επιλογή ήταν εύστοχη - και γι’ αυτό θεώρησα σκόπιμο να παραθέσω και άλλο ένα αποφθεγματικό χωρίο, αυτή τη φορά από τα χωράφια της επιστήμης.

 

[4] «“Oρθοπαιδικός” να λες, “ορθοπεδικός” να μη λες».

Ο αφορισμός «λέγε – μη λέγε» ήταν αυτός που χρησιμοποιούσαν πιο συχνά οι πιο σκληροπυρηνικοί από τους Αττικιστές, όπως ο Φρύνιχος από τη Βιθυνία (2ος αι. μ.Χ.), για να νουθετεί τους «εκχυδαϊσμένους» συγχρόνους του που μιλούσαν τη «βάρβαρη» - κατά την αντίληψη των Αττικιστών - δημώδη γλώσσα της εποχής και όχι την «καθαρή» αττική διάλεκτο του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη (οι οποίοι βέβαια είχαν πεθάνει προ 5 αιώνων!).

Για παράδειγμα έλεγε: «αντιλογίαν λέγε, αντίρρησιν μη λέγε» [Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, (εκδ. Εκδοτικής Αθηνών), τ. Ε’, Αθήνα 1974, σελ. 265]

 

[5] Παναγιώτης Π. Συμεωνίδης, Ορθοπαιδική. Κακώσεις και παθήσεις του μυοσκελετικού συστήματος, εκδ. University Studio Press, Θεσσαλονίκη 1996, Πρόλογος Β΄ εκδόσεως.

[6] Σε δική μου μετάφραση! όπου έχω πάρει έτοιμη τη μετάφραση αναφέρω το μεταφραστή ή την πηγή

[7] Η μετάφραση είναι αυτούσια από την ιστοσελίδα http://www.diavlos.gr/orto96/ortowww/ort1.htm

[8] Στην κριτική που άσκησαν οι «οπαδοί της ορθοπεδικής» περιλαμβανόταν και η κατηγορία του «αρχαιολάτρη» και του αδαούς που εγείρει εθνικά θέματα. Ας κρίνει ο αναγνώστης αν είμαι εγώ αυτός που έκανε λόγο για «εθνικά θέματα». Εγώ απλά συμπλήρωσα στον τίτλο του άρθρου «προκατασκευασμένα εθνικά θέματα».

[9] Στη δριμεία κριτική που, όπως ανέφερα και παραπάνω, μου άσκησαν διάφοροι «οπαδοί της ορθοπαιδικής», κυρίως όσοι είχαν την ιδιότητα του γλωσσολόγου ή του φιλολόγου, με κατηγόρησαν ότι ασχολήθηκα, άσχετος ων, και μη ειδικός, με ένα θέμα καθαρά γλωσσολογικό. Η φράση αυτή του κ. Πουρνάρα, ότι «το θέμα είναι καθαρώς ιστορικό και όχι γλωσσολογικό» δίνει την πρέπουσα απάντηση σε αυτές τις ανυπόστατες κατηγορίες.

[10] Παναγιώτης Π. Συμεωνίδης, Ορθοπαιδική. Κακώσεις και παθήσεις του μυοσκελετικού συστήματος, εκδ. University Studio Press, Θεσσαλονίκη 1996, Πρόλογος Α΄ εκδόσεως.

 

[11] Αν και ο τίτλος αυτός ταιριάζει περισσότερο στο Θουκυδίδη, ο οποίος ήταν ο πρώτος «επιστήμων» της ιστορικής έρευνας. Ο Ηρόδοτος, όμως, δεν παύει να είναι ο πρώτος που υπερέβη τα όρια της μυθοπλαστικής λογογραφίας και ως προς αυτό του αξίζει μία τέτοια αναγνώριση.

[12] Lois N. Magner, A History of Medicine, New York 1992

[13] Σπύρος Μαρκέτος, Εικονογραφημένη Ιστορία της Ιατρικής, εκδ. Ζήτα, Αθήνα, 42000.

[14] Ι. Π. Γεωργίου, Ιστορία της Ιατρικής, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 1978.

[15] Cambridge Illustrated History of Medicine. Edited by Roy Porter, Cambridge University Press 1996, σελ. 221. Σε δική μου μετάφραση. Το πρωτότυπο έχει ως εξής: “Orthopaedics began to emerge, thanks especially to Jean-André Venel of Geneva, who designed mechanical devices to correct lateral curvature and other spinal defects”. Ζητώ, ως μη ειδικός,  την επιείκεια των ορθοπεδικών για τυχόν σφάλματα στην απόδοση ιατρικών όρων όπως «lateral curvature» κτλ.

[16] Alberts Lyons – R. Joseph Petrucelli, Medicine: an Illustrated History, σελ. 599 – 600. Σε δική μου μετάφραση. Το πρωτότυπο έχει ως εξής:

«In 1741 Nicolas André, Professor of Medicine at the University of Paris, published a book on the prevention and correction of musculoskeletal deformities in children. For its title he created the word “orthopaedic” from two Greek roots, orthos (straight) and paideia (rearing of children), and his illustration of a staff used to straighten a growing sapling has become the international insignia of orthopaedic societies.

For decades orthopaedists have been physicians or surgeons interested in musculoskeletal deformities and diseases. These were chiefly scoliosis (curvature of the spine), tuberculosis and other infections of the bones and joints, paralysis due to poliomyelitis, and congenital defects such as dislocations of the hip, club foot, and Erb’s palsy (birth paralysis of the arm). Eventually it also included fractures, dislocations, and other injuries to the spine and extremities.

Until the twentieth century, most orthopaedic treatment was mechanical, with braces, plaster casts, and manipulation, but some simple operations such as osteotomy (correcting deformed bones by cutting them) and uncomplicated tendon transplants were also done».

[17] Γεώργιος Δ. Μπαμπινιώτης, Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, 2η έκδοση, Αθήνα 2002. Αυτό είναι το μοναδικό λεξικό στην Ελλάδα που υποστηρίζει τη γραφή «ορθοπαιδικός». Αυτό, βέβαια, δε σημαίνει και πολλά πράγματα. Διότι, θα μπορούσε πράγματι, ένα και μοναδικό λεξικό να υποστηρίζει την ορθή γραφή και όλα τα άλλα να σφάλλουν. Σίγουρα. Όμως στην περίπτωσή μας κάτι τέτοιο δεν ισχύει.

Ισχυρίζονται οι «οπαδοί της Ορθοπαιδικής» ότι ακόμη και κανένα λεξικό να μην έγραφε τη λέξη με «αι», πάλι δε θα σήμαινε τίποτα. Σύμφωνοι. Ασφαλώς και δεν είναι θέμα ποσοτικό. Όμως το να επικαλούνται οι «οπαδοί της Ορθοπαιδικής» ένα και μοναδικό λεξικό, περιφρονώντας το υπόλοιπο 99,9% των λεξικών που έχουν τη γραφή με «ε», όποτε τους συμφέρει, και όταν οι διαφωνούντες επικαλούνται αναρίθμητα λεξικά, να λένε  ότι δεν είναι θέμα ποσοτικό και ότι απορρίπτουν την επίκληση λεξικών ως επιχείρημα, αυτό πια είναι πραγματικά «ευτράπελο». Ή απορρίπτουμε την επίκληση λεξικών γενικώς, ή τότε επικαλείται η κάθε άποψη τα λεξικά που γράφουν τη μία ή την άλλη γραφή. Αν και αυτό δε θα το συνιστούσα, διότι η αντιπαράθεση σε αυτό το «ποσοτικό» επίπεδο είναι ιδιαίτατα ανισοβαρής. Δυστυχώς, όμως, και η αντιπαράθεση σε επίπεδο ισχύος επιχειρημάτων δεν ευνοεί καθόλου τους «οπαδούς της Ορθοπαιδικής».

 

[18]  Σε μια πρώτη μου προσπάθεια να ενημερώσω τους «οπαδούς της Ορθοπαιδικής» ότι το επιχείρημά τους είναι έωλο, δημοσιεύοντας μία πρώτη μορφή του άρθρου μου, εκείνοι άσκησαν δριμεία κριτική στις απόψεις μου.  Η κριτική είναι καλοδεχούμενη, -ακόμη και όταν είναι σκληρή - διότι αποτελεί τη βάση της επιστημονικής αναζήτησης. Δυστυχώς, όμως, όταν αντιλήφθηκαν ότι η επιχειρηματολογία τους προσέκοπτε στη βάσανο του διαλόγου, άρχισαν τις προσωπικές επιθέσεις, τις ύβρεις  και τις απειλές για διαπόμπευσή μου στο διαδίκτυο.

Η εν λόγω παρέα των «οπαδών της Ορθοπαιδικής» δυστυχώς πολύ γρήγορα άφησε την επιχειρηματολογία και το νηφάλιο διάλογο και πέρασε σε προσωπικές επιθέσεις και λοιδορίες.

Η κριτική που ασκήθηκε στο άρθρο «Ορθοπεδικός ή …Ορθοπαιδικός;» βρίσκεται δημοσιευμένη στο «Κριτική κατά του άρθρου».

 

[19] Δε χρειάζεται, βέβαια, να τονίσω ότι όλα τα λεξικά (πλην του λεξικού του κ. Μπαμπινιώτη) και οι εγκυκλοπαίδειες έχουν τη γραφή με «ε». Ενδεικτικά αναφέρω τα λεξικά που χρησιμοποίησα:

 

Αρ. Ε. Κωνσταντινίδη, Οι ελληνικές λέξεις στην αγγλική γλώσσα, Θεσσαλονίκη 1991

Γενική Παγκόσμιος Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος – Λαρούς, τ. Ι΄, Αθήνα 1964

Ιωάννου Δρ. Σταματάκου, Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής, Αθήνα 1949

Ευστρατίου Δ. Τσακαλώτου, Λεξικόν Λατινο – Ελληνικόν, Αθήναι 1921

Lidell – Scott, An Intermediate Greek – English Lexicon, Oxford 1975

Χρήστου Αλ. Ουζούνη «Γαλλο – Ελληνικόν Ιατρικόν Λεξικόν, Αθήνα 1957

Longman Dictionary of Contemporary English, Longman Group Ltd, 2000

Oxford Advanced Lerners Dictionary, Oxford University Press, Oxford 1993

Pons Deutsch - Neugriechisch Wörterbuch, Stuttgart 2000

Dizionario Italiano Garzanti, Garzanti Editore s.p.a. 1990

Diccionario Real Academia Española (cd-rom)

Diccionario de la Lengua Española de María Moliner (cd-rom)

Μείζον Ελληνικό Λεξικό Τεγόπουλος – Φυτράκης, Αθήνα 1997

Magenta Αγγλο – Ελληνικό Λεξικό (cd-rom)

Random House Websters College Dictionary, New York, 1991

 

[20] Τα λόγια αυτά είναι του κ. Βασίλειου Αργ., μεταπτυχιακού φοιτητή Γλωσσολογίας. Για του λόγου το αληθές, ιδού τι γράφει στην ιστοσελίδα του (η κριτική που μου άσκησε δημοσιεύεται στο «Κριτική κατά του άρθρου»):

«Όσο για τα ορθογραφικά λεξικά, υπάρχουν διάφοροι λόγοι για τους οποίους δεν επιλέγουν μιαν ετυμολογική ορθογραφία: ένας λόγος είναι η άγνοια (και τα λεξικά γράφονται από ανθρώπους, που δεν είναι παντογνώστες). Ένας άλλος είναι η επιθυμία μερικών λεξικογράφων να μην ξενίσουν τον αναγνώστη με γραφές σωστές, αλλά μη συνηθισμένες».

Σαφώς, το τι γράφει ένα ή περισσότερα λεξικά, δε μπορεί να αποτελεί οδηγό και ρυθμιστή της επιστημονικής έρευνας. Δεν είμαι υπέρμαχος της «δικτατορίας της πλειοψηφίας» και της θεωρίας που λέει «είμαστε περισσότεροι, άρα εμείς έχουμε το δίκιο με το μέρος μας». Το αντίθετο, μάλιστα. Αν αποδεικνυόταν - με πραγματικά επιχειρήματα, όμως, - ότι η λέξη «ορθοπεδικός» ήταν λανθασμένη και έπρεπε να γράφεται με «αι», τότε θα συμμετείχε και ο γράφων σε αυτήν την προσπάθεια, κι ας μετριόμασταν, όλοι κι όλοι, στα δάχτυλα του ενός χεριού. Όταν, όμως, δεν ισχύει κάτι τέτοιο, τότε, αυτός που χαρακτηρίζει ολόκληρη την ελληνική κοινωνία Δον Κιχώτες, κλείνει μάτια και αυτιά και χώνει βαθιά το κεφάλι μέσα στην πλασματική νιρβάνα της ισχυρογνωμοσύνης, σαν τη στρουθοκάμηλο.

[21] Εννοείται, βέβαια, ότι ο όρος είναι φανταστικός, όπως και η «Ένωση Παιδαγωγών Βορειοδυτικής Στερεάς Ελλάδας» κτλ, καθώς και όποιος άλλος τυχόν αναφέρεται στο κείμενο.

[22] Για να μπούμε λίγο στο πνεύμα της εποχής, του αιώνα, δηλαδή,  του «Ορθού Λόγου» και της Παιδείας, ας θυμηθούμε  ότι 10 μόλις χρόνια μετά το βιβλίο του Andry, που – υπενθυμίζω - προοριζόταν για «όσους ασχολούνται με την εκπαίδευση των παιδιών», ο Diderot θα αρχίσει να εκδίδει την περίφημη “Encyclopédie (1751) (Encyclopédie  < εγκυκλοπαίδεια < εγκυκλοπαιδεία =  εγκύκλιος + παιδεία), ενώ ο φίλος του Diderot,  ο Jean-Jacques Rousseau, το 1762 θα γράψει το έργο «Αιμίλιος ή Περί παίδων αγωγής".

[23] (Σε δική μου μετάφραση). Το πρωτότυπο έχει ως εξής:  “Although the term originally covered a wider range, its field has been progressively reduced and it is now restricted to the treatment of problems of the locomutor system. Initially, the subject was part of general surgery and then became an important surgical discipline in its own right. Curiously, it is now divided into orthopaedics of the adult (a semantic mistranslation) and of the child (a pleonasm)”.  

[24] Ιδού μερικά μόνο από τα πάμπολλα γλωσσολογικά στοιχεία που δεν αφήνουν περιθώρια για καμία άλλη ετυμολογία πλην της «ορθός + πεδάω»:

Στην Καινή Διαθήκη υπάρχουν οι όροι ορθοποδέω και ορθοποδήσω (to walk uprightly) ενώ στο Σοφοκλή μαρτυρείται ο τύπος ορθόπους = with straight feet. [Lidell-Scott 1975].  // Ο αιολικός τύπος  πεδά (=μετά) που είναι οργαν. που κατέληξε σε πρόθεση και προέρχεται από τη μεταπτωτική βαθμίδα –πεδ (πρβλ. πεζός / λατ. pedisequos) // Η φράση ορθόν πόδα τίθημι: εκτείνω τον πόδα κατ’ ευθείαν μπροστά, όπως κατά το βάδισμα // Η φράση στην αιολική διάλεκτο πεδαίρω εμαυτόν: (= σηκώνομαι και πηγαίνω σε άλλο μέρος) // πεδάορος: ο υψωμένος υπεράνω του εδάφους // πέδη, πέδικλον [(= δεσμός για τα πόδια) Ετυμολ. λατ. pedica, expedio, impedio, αγγλοσαξ. feter, παλαιοnorr. fio turr (=σιδηρούν εμπόδιον). Μάλιστα, από την έννοια του «δεσμού των ποδών» προήλθε στην Ινδοευρωπαϊκή η έννοια του «δεσμού» γενικώς. // πεδητής: ο δεσμεύων, ο κωλύων, ο εμποδίζων (λατ. impedio = εμποδίζω) // εμποδίζω: (εν + πους) περιπλέκω τα πόδια, πεδικλώνω, δεσμεύω.

 

[25] Φήμες, που θέλουν τους οπαδούς της «ορθοπαιδικής» να έχουν αναθέσει σε γνωστή διαφημιστική εταιρεία τη δημιουργία νέου συμβόλου, που θα απεικονίζει μαθητές δημοτικού, δεμένους  με ανάλογο τρόπο, ελέγχονται ως ανακριβείς.

 

[26] Στη δριμεία κριτική που άσκησε ο κ. Βασίλειος Αργ.  ισχυρίστηκε ότι «κανείς ποτέ δεν είπε ότι το “é” της γαλλικής αντιστοιχεί στο «αι» της αρχαίας ελληνικής. Ο αναγνώστης μπορεί να βεβαιωθεί (στο «Κριτική κατά του άρθρου») ότι ο ίδιος το είχε αναφέρει στο βιβλίο του και προσπάθησε στη συνέχεια να το αναιρέσει.  Δυστυχώς, όμως, για εκείνον scripta manent.

Και για του λόγου το αληθές ιδού τι ακριβώς αναφέρει ο κ. Β.Α. στην ιστοσελίδα του:

«Ο συντάκτης της εφημερίδας  «Η γλώσσα μας»  σημειώνει ακόμη ότι σε δύο γαλλικά λεξικά ο όρος γράφεται με -e-. To ακριβές είναι ότι γράφεται με -é- (με accent aigu), το οποίο αντιστοιχεί στο ελληνικό  -αι- <ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ-1> (πβ. το γαλλ. pédiatrie «παιδιατρική» < ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ -2> × πβ. επίσης και την αγγλική γραφή orthopaedics, που θα έπρεπε να λέει πολλά σε όσους ανατρέχουν σε ξενόγλωσσα λεξικά, < ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ -3>  για να δικαιολογήσουν τα αδικαιολόγητα σχετικά με την ετυμολογική προέλευση του όρου  ορθοπαιδική )»

 

[27] Είπαμε ήδη, ότι ο συνήθης τόνος στην Ιταλική είναι η βαρεία και όχι η οξεία.  Αντίθετα προς την Ισπανική όπου όλες οι λέξεις στις οποίες δηλώνεται ο  τόνος παίρνουν οξεία (acento agudo /αθέντο αγούδο/) όπως éxito, diámetro, fácil στην Ιταλική οι λέξεις στις οποίες δηλώνεται ο τόνος, παίρνουν κατά κανόνα accento grave (/ατσέντο γκράβε/), δηλαδή βαρεία (città, cioè, così, può, tribù). Υπάρχουν όμως και μερικές εξαιρέσεις οι οποίες παίρνουν accento acuto, δηλαδή οξεία (perché, affinché, né, sé).

 

[28] Τη λέξη αυτή χρησιμοποιεί παραπλανητικά ο κ. Βασίλειος Αργ., αφήνοντας να εννοηθεί από τους Έλληνες που δεν έχουν το χρόνο, τη δυνατότητα ή τη διάθεση να ψάξουν τα διάφορα ξενόγλωσσα λεξικά, ότι όλα τα ξενόγλωσσα λεξικά έχουν τη γραφή με “ae”. Όπως αναφέρω και παραπάνω, τα ελάχιστα λεξικά που γράφουν orthopaedic”, όπως το Oxford Advanced Learner’s Dictionary, έχει και τη δεύτερη γραφή (orthopedic). Εδώ, ο συνάδελφος τηρεί ανεξήγητη σιωπή.

 

[29] Μείζον Ελληνικό Λεξικό Τεγόπουλος – Φυτράκης, Αθήνα 1997

[30] Η γλώσσα αυτή μιλιέται από τους Αβορίγινες της Αυστραλίας στις περιοχές του Βόρειου Queensland και του Cooktown. [Random House Websters College Dictionary, New York, 1991]

[31] «Είναι θέλημα Θεού». Αυτό φώναζε ο όχλος στο Clermont της Γαλλίας, το 1095, ακούγοντας τον πάπα Ουρβανό Β’ να κηρύσσει την έναρξη της Α’ Σταυροφορίας. [Jacques Le Goff, Ο Πολιτισμός της Μεσαιωνικής Δύσης, Θεσσαλονίκη 1991, σελ. 102]

[32] Φανταστείτε δηλαδή, τι θα γινόταν αν κάθε επαγγελματικός κλάδος αποφάσιζε από μόνος του να αλλάξει κατά βούλησιν μιαν ελληνική λέξη, λες και πρόκειται για το τσιφλίκι του. Για παράδειγμα, οι φιλόλογοι, να αποφασίσουν ότι πρέπει να λέγονται «φυλόλογοι» (sic) επειδή κάποιος Αλεξανδρινός γραμματικός συνέγραψε μια πραγματεία με τον τίτλο «Περί Φύλου Λόγος»! (Αν, δε, η πραγματεία λεγόταν «Περί Φύλλου», αυτό δεν τολμώ ούτε να το φανταστώ…η σύγκρουση με τους βοτανολόγους θα ήταν αναπόφευκτη!)

 

[33] Σε χαμηλούς τόνους, θα ήταν ίσως προτιμότερο γι’ αυτούς, να αφήσουν το θέμα να λήξει, για να μην εκτεθούν ακόμη περισσότερο στην ελληνική κοινωνία.

[34] Για τους «ελευθέρως εναλλασσόμενους τύπους» - αν το παράδειγμα που χρησιμοποιώ δεν είναι ατυχές - βλ. Γεωργίου Μπαμπινιώτη, Θεωρητική Γλωσσολογία. Εισαγωγή στη Σύγχρονη Γλωσσολογία, Αθήνα 1998, σελ. 139

 

[35] Η ιδέα αυτή, της υβριδικής, ενδιάμεσης,  κατάστασης αποτελεί μία από τις πιο θεμελιώδεις έννοιες του κλάδου της φυσικής που ονομάζεται «κβαντομηχανική». Οι  αλλόκοτες συνέπειες αυτής της θεωρίας παρουσιάζονται στο περίφημο πείραμα της «γάτας του Schrödinger». Μέσα σε ένα κουτί βρίσκεται μία γάταֹ το κουτί περιλαμβάνει, επίσης, ένα μηχανισμό που απολήγει σε σφυρί και ένα μπουκάλι με υδροκυάνιο.  Τυχαίες κβαντικές διαδικασίες είναι πιθανόν, σε δεδομένη στιγμή, να απελευθερώσουν το σφυρί με αποτέλεσμα τη θανάτωση της γάτας. Η κβαντική θεωρία προβλέπει – κι αυτό είναι το πιο αλλόκοτο από όλα – ότι, μέχρι τη στιγμή που αυτές οι κβαντικές διαδικασίες θα γίνουν πράξη, η γάτα παραμένει σε μια υβριδική κατάσταση, δηλαδή και ζωντανή και νεκρή (νεκροζώντανη) ταυτόχρονα!    Από κει μου προέκυψε η ιδέα της «υβριδικής λέξης» που προσπάθησα, προηγουμένως, να στηρίξω γλωσσολογικά. Αν και είναι απολύτως αυθαίρετη μία τέτοια σύζευξη, δε χάνει νομίζω, την αξία της ως μία απλή υπόθεση εργασίας. [Για το παράδοξο της «γάτας του Schrödinger» βλ. Paul Davies, Θεός και Μοντέρνα Φυσική, εκδόσεις Κάτοπτρο, σελ. 199]

[36] Ο οποίος, σημειωτέον, (όπως φαίνεται και από την παντελή έλλειψη αναφοράς στο όνομά του στις έγκυρες Ιστορίες της Ιατρικής) ήταν μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα που ασχολήθηκε και με άλλα αντικείμενα όπως για παράδειγμα την παρασιτολογία και χαρακτηρίζεται ως «περισσότερο ένας σοφός gentleman παρά πατήρ της ορθοπεδικής». Ο τίτλος αυτός δίνεται στον Venel (1740-1791). Γενικά,  ο Nicolas Andry δεν πρέπει να γίνεται ούτε το αντικείμενο χλευασμού (για τις παράξενες επιστημονικές του θεωρίες) ούτε να χαίρει  μεγάλης εκτίμησης. [από το άρθρο του R. Kohler]

 

[37] Ο χαρακτηρισμός είναι του R. Kohler (βλ. προηγουμ. υποσημ.). Και αν κρίνουμε από το ότι τα ίδια τα εγχειρίδια Ιστορίας της Ιατρικής δεν τον αναφέρουν καν, τότε μάλλον και αυτός ο χαρακτηρισμός είναι υπερβολικά επιεικής.

© copyright 2003
Kostas Pnevmatikos

All rights reserved.
Απαγορεύεται η με οποιοδήποτε τρόπο αναπαραγωγή, χωρίς την έγγραφη άδεια του συγγραφέα.